Logo van de kerk

overweging in 2021 op 31 januari

Overweging in 2021 op 31 januari

Lezing Marcus 1: 21-28

Geliefde mensen van God, gemeente van Christus,

Marcus maakt vaart in zijn verhaal over Jezus, vanaf het allereerste begin. Waar anderen een hele aanloop nodig hebben om Jezus te introduceren, lijkt Marcus te proberen zijn evangelie even overrompelend te laten zijn als het charisma en de impact die Jezus heeft achtergelaten op hem en velen met hem. We zijn nog geen 20 verzen verder in het eerste hoofdstuk, of Johannes de Doper is al langs gekomen en gevangen genomen, en Jezus is al gedoopt, beproefd in woestijn, heeft zijn eerste leerlingen al geroepen en stoomt vervolgens meteen door naar de synagoge om te onderwijzen. Uit het niets, als een wervelwind, als een donderslag bij heldere hemel, zo wordt Jezus neergezet in dat eerste hoofdstuk en met succes!
De mensen waren verbijsterd, kwade geesten komen meteen in verzet, oude autoriteiten verbleken, en het gerucht verspreidt zich overal. Kortom, het wordt duidelijk in alles: Jezus is iemand met gezag!

In de afgelopen dagen hebben we heel wat gezagsdragers voorbij zien komen als reactie op de rellen: mensen van de politie, overheid en justitie, maar ook gedragsdeskundigen, psychologen, journalisten en sociologen. Allemaal probeerden ze ‘met gezag’ te spreken over wat er is gebeurd, dit te duiden en vervolgens een goede richting te wijzen.

Maar wie sprak nu voor jou werkelijk met gezag, zo vroeg ik aan alle lezers van onze nieuwsbrief van de kerk, en wat maakt dat diegene gezag heeft in jouw ogen, wat is het geheim, de speciale kwaliteit, dat ene extra dat je nodig hebt? En hoe spreek of handel je zelf “met gezag”, hoe doe je dat?
Allereerst, wat was het mooi om hier zo in de aanloop naar vandaag al samen met u/jullie hier over na te denken, ik kon merken dat degenen die gereageerd hadden er echt even voor waren gaan zitten en als ik nog even doorvroeg, kreeg ik ook nog een tweede reactie via de mail. Dat in de eerste plaats.
Ten tweede, die tweede vraag, hoe spreek of handel jezelf ‘met gezag’ werd minder beantwoord dan de eerste, wat nu maakt dat iemand gezag heeft? Was dat een vraag die moeilijker te beantwoorden was, over je eigen gezag, zijn we te bescheiden of juist er huiverig voor? Ik heb niet de behoefte met gezag te spreken, schreef iemand, terwijl een ander weer vrijmoedig schreef zich nooit zorgen te hebben gemaakt over zijn eigen gezag. En weer een ander erkende eerlijk dat drammerigheid of boosheid al snel op de loer lagen bij gezagvol spreken.

Waar eigenlijk iedereen het over eens was in de reacties, was dat gezag niet automatisch samenvalt met een positie, functie of ambt. Integendeel, eerder worden diegenen wat kritisch of afwachtend bekeken, alsof iemand met een positie zich nog eens extra waar moet maken, om gezag te verwerven. Het geeft de underdog een voordeel, zou je kunnen zeggen, zo spraken de eigenaresse van de Primera in Den Bosch en de vrijwilliger van de moskee in Rotterdam, die ging opruimen met gezag vanwege hun pure reactie, hun eerlijkheid en authenticiteit.

Voor één echte gezagsdrager maakte vrijwel iedereen een uitzondering en dat was Aboutaleb, om redenen zoals dat hij de jongeren aansprak op hun moreel besef, en hun geweten en hen niet wegzette als idioten of criminelen; omdat Aboutaleb ook zijn eigen pijn liet zien, zijn teleurstelling, als ook de waarden waar hij voor wil gaan en staan in hun stad; en misschien wel de belangrijkste reden, die maakt dat iemand gezag heeft: dat iemand betrouwbaar is, zowel in kennis als in relationele sfeer, dat iemand te vertrouwen is, dat je iemand “hoog” hebt.

Helpt dit allemaal om beter te begrijpen wat daar nu gebeurt in de synagoge, waardoor de omstanders zo onder de indruk raken van Jezus’ gezag? Ik was er nog niet meteen uit.
Als relatieve nieuwkomer heeft Jezus nog niets kunnen opbouwen aan relatie, dus daar kan hij het niet van hebben, en zou hij werkelijk de schriftgeleerden hebben overtroffen in kennis, daar merken we als lezer in elk geval niets van, en onmiddellijk hierna vertrekt Jezus ook weer, dus van een duurzame relatie is niet echt sprake. En toch… toch wordt de impact van zijn woorden en aanwezigheid ogenblikkelijk gevoeld, tot en met die kwade geest die meteen van zich laat horen.

Wie het Griekse woord dat aangeduid wordt met gezag heel letterlijk vertaalt, die komt uit bij zoiets als: vanuit zijn wezen. Dat is niet te vergelijken met gezag dat je krijgt op basis van beroep of positie, nee, met Jezus is iets heel anders aan de hand en de omstanders voelen dat haarfijn aan, hier is iemand die spreekt “vanuit zijn wezen”. Hij legt de Schrift met hart en ziel uit, is transparant tot op het bot, of tot op God en niet bang om zichzelf te laten zien en zijn wezen mee te laten klinken in wat hij zegt. Iemand voor wie het kind van God zijn een levende werkelijkheid is, en die zo geworteld daarin leeft, dat elke kwade geest zich onmiddellijk aangevallen voelt. Jezus spreekt “vanuit zijn wezen” en dat voelen de toehoorders feilloos aan. Ik weet wel zeker dat u iemand kent of voor ogen heeft, die ooit een of meerdere keren zo ‘vanuit zijn wezen’ heeft gesproken.

Zonder de lat te hoog te willen leggen of te zeggen dat we moeten worden als Jezus, prikkelt deze houding van Jezus me wel, bevraagt het me, daagt het me uit, roept het verlangen op. Wanneer spreek en handel ik geheel en al “vanuit mijn wezen”, vanuit het vertrouwen kind van God te zijn en wanneer niet? Wat houdt me daarin tegen, of maakt me juist vrij om het wel te doen? Zo makkelijk komen er laagjes overheen, over je werkelijke wezen, zoals jezelf willen waarmaken, de ander overtroeven, of in jouw spoor krijgen, waardoor je ondertussen, zo voel je al wel, het echte gezag al aan het verliezen bent en vatbaarder bent voor ‘kwade geesten’ die ook in jou rondwaren, en die iets kapot willen maken, in jezelf of bij anderen, uit schaamte, jaloezie of machtswellust.

Het is in de synagoge voor het eerst dat er sprake is van het Messiasgeheim, zoals dat later nog veel vaker zal komen bij het evangelie van Marcus, namelijk dat een ieder die Jezus herkent als de Messias, als de heilige Gods, als geliefd kind van de Allerhoogste meteen het zwijgen op wordt gelegd, het mag niet gezegd worden.
Anders gezegd, het gaat niet om Jezus zelf, om zijn positie, om zijn uniciteit temidden van de anderen, het gaat erom hoe hij met hart en ziel dat KvG wil verkondigen, daar mensen naar om wil keren, toe wil keren. Henri Nouwen, de Nederlandse priester, schrijft over hoe geestelijk gezag juist zijn basis vindt in lotsverbondenheid en medeleven met degenen over wie je gezag hebt. Juist door je niet apart te zetten, niet tegenover de ander, maar van binnenuit te begrijpen wat iemand doormaakt, daaraan ontspringt gezag. Het is een gezag dat mensen bemoedigt en dat ze aanmoedigt zichzelf te laten zien. Wie geestelijk gezag heeft staat niet boven maar onder alle anderen en tilt vanaf die plaats alle anderen naar het licht, zo schrijft Nouwen heel mooi.
Dat gebeurde ook in die woorden van Aboutaleb, vonden jullie niet, hij tilde ze letterlijk vanuit de donkere nacht de volgende dag weer naar het licht, licht dat onthullend was, dat het oordeel niet schuwde, maar ook het goede niet uit het oog verloor, wanneer hij sprak over ‘wij’ en ‘jouw stad’ en ‘onze trots, onze strijd’. Hij liet ze niet in het donker, maar tilde ze op naar het licht.

Vanuit je wezen spreken en handelen, zonder verborgen agenda’s, laagjes of eigenbelangen, én anderen naar het licht tillen, vanuit de wetenschap, vanuit het besef dat je zelf naar het licht bent getild, wat er ook gebeurt of komt. Dat is de weg waarvan de contouren worden geschetst in dit eerste optreden van Jezus, de weg waar wij aarzelend, soms struikelend en toch ook verlangend onze stappen op kunnen zetten om Hem daarin te kunnen volgen. Zoals iemand deze week heel mooi voor mij ‘met gezag’ schreef op al mijn nieuwsgierige vragen:
Als wij proberen in de geest van Jezus te leven en elkaar te ondersteunen, dan denk ik dat we een heel eind kunnen komen. Misschien niet op je eentje en op eigen gezag, maar gelukkig kunnen we ons dan vast houden aan Hem en op Hem kun je vertrouwen.

Amen