Logo van de kerk

overweging in 2020 op 25 december

Kerst 2020, overweging

Geliefde mensen van God,
gemeente van Christus,

Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen. Ik had mijn kruit al wat verschoten voor de kerstpreek van dit jaar toen de Groene Post, ons huis aan huis blad hier in Zuidwolde, mij vroeg een bijdrage te leveren in de editie van afgelopen woensdag. Dat vond ik zo’n mooie vraag én kans, dat ik ‘m meteen met beide handen aannam, maar toen ik het stuk had ingeleverd, vroeg ik me ineens af, was dit niet eigenlijk al mijn kerstpreek?

En nu?

Even brak het zweet me uit, maar ik heb het maar aangegrepen als buitenkans om een paar elementen uit dat verhaal te pakken en daar nog eens vanmorgen wat verder over na te denken. En trouwens, natuurlijk heeft ook lang niet iedereen het gelezen. Misschien doet u dat nu pas na deze dienst.

Gezamenlijk verhaal

Ik begin even met dat beeld dat ik ook in het artikel oproep, die zondagmorgen een paar weken terug dat wij met de kinderen op een zonnige zondagmorgen vanaf de Vonderweg naar de speeltuin in Veeningen lopen. In de speeltuin is het een gezellige drukte, overal zijn gezinnen en onderweg op het bospad staan twee stellen genoeglijk met elkaar te praten. Maar als ik dichterbij kom vang ik woorden op als besmet, getest, quarantaine, en heb je al gehoord dat… etcetera.

Het zal u ook vast overkomen zijn, dat je zoiets hoort of dat jezelf zo staat te praten met een ander op straat, onderweg, in de supermarkt en dat het dan al snel over dat ene verhaal gaat, dat grote coronaverhaal dat we ineens sinds maart allemaal met elkaar delen en waar iedereen onderdeel van is. Of je nu wilt of niet, niemand kan eraan ontsnappen, jong, oud, bekend, onbekend, rijk, arm, iedereen speelt/ heeft zijn rol in dat verhaal, heeft er zijn plek in, en zijn eigen ervaringen ermee. En dat is nieuw voor ons, dat we sinds lange tijd weer zo lang zo’n ingrijpend gezamenlijk verhaal hebben, dat ons allemaal aangaat. En eigenlijk…vond ik het ook bijzonder om te merken wat het opriep, zeker in het begin.
Waar je normaal misschien bleef steken bij koetjes en kalfjes, ging het nu meteen ergens over, wezenlijke thema’s kwamen ineens zomaar op tafel, zoals kwetsbaarheid tegenover maakbaarheid, verantwoordelijkheid naar elkaar, hoe wil je leven, hoe wil je sterven, wat is nu werkelijk belangrijk. Dat was mooi om te merken, goed ook, hoe de poespas en franje, de bijzaken ineens werden losgelaten in veel gesprekken en dat het echt ergens over ging.

Maar dat effect ging voorbij, het gezamenlijke verhaal bleef, maar begon meer en meer te wringen en schuren, het begon meer te gaan over wie doet wel mee en wie niet, er ontstond een bozere toon, of mensen wilden er helemaal niet meer over praten.
We delen nog steeds datzelfde grote verhaal, maar ergens bindt en verbindt het ons niet meer zo aan elkaar, heeft het niet meer die werking van het begin. Het verhaal is eerder een slechte film geworden waar iedereen wel uit wil maar niet kan stappen.

Tegendraads verhaal

Tijdens de eerste lockdown vierden we samen Pasen en de verhalen uit het lijden evangelie liepen hand in hand op met de werkelijkheid die we om ons heen zagen gebeuren, verhalen van lijden, sterven, maar ook trouw en opoffering zagen we één op één terug in de realiteit van de dag.
Nu met kerst is dat anders. Nu we nog midden in het grote corona verhaal zitten, dat ons bedrukt, onzeker maakt, hopeloos of juist woedend, komt daar ineens een dwars, tegendraads verhaal tegenin, dat kant noch wal lijkt te raken in wat wij meemaken, een verhaal over geboorte, over nieuw begin, over hoop, terwijl de realiteit van de dag eerder het tegenovergestelde is.

Kerst 2020 betekent voor mij, voor ons, die zin vroeg ik aan u, aan jullie om af te maken en het was mooi om al uw, al jullie eerlijke ontwapenende antwoorden en gedachten bij die zin te mogen lezen. Hoewel het jaartal voor sommigen niet uitmaakte, bespeurde ik bij de meeste reacties toch dat juist dit jaar kerst en het goede nieuws van het evangelie op een bijzondere manier tot ons spreekt.  We maakten even een woordwolk van de woorden die het vaakst voorbijkwamen in de reacties.

Hoop en licht,x
als geschenk van God
dichtbij gekomen, vlees geworden in de persoon van Jezus,
hoewel er de confrontatie was en is
met kwetsbaarheid, vermoeidheid en het donker,
dat voerde toch voor de meesten de boventoon,
wat dan handen en voeten krijgt
in naar elkaar omzien,
het volhouden met elkaar,
dankbaar zijn voor de goede dingen,
niet meegaan in negativiteit.
Putten uit goede herinneringen ook om de hoop levend te houden.

Is dit juist dit verhaal wat we nodig hebben? Komt het precies op tijd? Komt het misschien nog wel meer tot zijn recht dan ooit? Alsof de eenvoudige, verborgene kant die bij het kerstverhaal hoort, de geboorte in een stal achteraf met herders, een jonge ongetrouwde vrouw en geleende vader, een kwetsbaar kind, alsof die eenvoudige verborgen kant, die altijd in het gedrang kwam tegenover het overdadige, uitbundige, naar buiten toe gerichte karakter van kerst, alsof die nu meer aan het licht kan komen, ons meer te zeggen heeft, dichterbij ons komt. Al was het alleen maar dat onze kerst zich nu ook meer in het verborgene, in het eenvoudige zich afspeelt, we hebben geen kans om te schitteren en te shinen, we zijn thuis, in het gewone, in het eigene, buiten de spotlight, eenvoudig, verborgene. En precies daar gebeurt het.

Iemand van onze prachtige evangelielezing van vandaag zei, toen ik haar wilde filmen: maar dat kan helemaal niet, ik ben al in geen tijden naar de kapper geweest, ik ben er helemaal niet op gekleed. Is precies dat niet waar God met ons wil zijn, in het gewone, in het kwetsbare, in het bedreigde en toch hoopvolle bestaan? Nooit was er een meer ongelegen plek, tijd en omstandigheid dan daar in die stal waar het Christuskind geboren werd en toch begint het daar, begint God daar. En laat niet los het werk van zijn handen. Nooit leek er wellicht een meer ongelegen plek, tijd en omstandigheid dan deze tijd, hier vandaag in onze omstandigheden kerst te vieren maar misschien moeten we dan toch juist zeggen: hier begint het, hier begint God, opnieuw en opnieuw.

Geboortelijk

De filosofe Hanna Arendt, die haar grootste werken notabene schreef na de Tweede Wereldoorlog, legt in haar filosofie hier de grootste nadruk op, dat de diepste kern van een mens is, dat je telkens kan beginnen, en opnieuw kan beginnen, en opnieuw. Zij zegt het zo, dat een mens niet in eerste plaats een sterfelijk wezen is, maar een geboortelijk wezen, een mens heeft ergens een begin, wordt geboren, en dat principe, dat beginsel is ook wie we wezenlijk zijn, telkens weer opnieuw geboren worden, telkens weer opnieuw beginnen.
‘De mens, hoewel hij uiteraard moet sterven, wordt niet geboren om te sterven, maar om te beginnen’ zo zegt ze. Zo komt het principe van de hoop de wereld in. Er kan iets beginnen, er kan iets gebeuren, er valt iets te hopen. ‘Slechts in de volle beleving van dit vermogen te beginnen liggen het geloof en de hoop besloten’

En dan schrijft ze: Dit geloof in en deze hoop voor de wereld hebben wellicht hun heerlijkste en bondigste uitdrukking gevonden in de enkele woorden waarmee in de Evangeliën de ‘blijde boodschap’ wordt aangekondigd: “Een kind is ons geboren”.’
Kerst is het verhaal van ons allemaal, zo koos ik als thema uit voor deze kerst 2020 en dat zit hierin: We worden herinnerd aan die kracht, die essentie, dat wezenlijke dat we in ons meedragen, het vermogen te beginnen, een weg te openen, een toekomst te dromen. God begint met ons, opnieuw en opnieuw, als licht dat ons aanstoot, elk dag opnieuw. God wordt geboren als mens onder ons, met datzelfde vermogen tot beginnen en hopen, God herinnert ons aan dat wezenlijke in ons, van ons. Niet geboren om te sterven maar geboren om te beginnen, iets nieuws, iets ongedachts.

Nieuw begin

Waarom is dat zo belangrijk in deze tijd? Om ons dat realiseren… Ik denk omdat we vaak moe zijn, of dat de uitzichtloosheid ons overvalt in deze tijd, of omdat we in een soort wachtstand lijken te glijden, tot alles weer voorbij is, we raken meer gericht op onze sterfelijkheid dan onze geboortelijkheid. God, het Christuskind, het kerstverhaal laat juist die hoopvolle, open kant, in onszelf oplichten, dat vermogen om te beginnen, het laat ons weer kijken met die ogen om ons heen, naar onszelf, naar elkaar, naar het leven, of je nu aan het begin staat of aan het einde en alles daar tussenin.
En niet dat we van allemaal nieuws moeten beginnen, niet dat het moet uitmonden in doenerigheid, die van alles van ons vraagt, alhoewel dat in de afgelopen tijd heus wel is gebeurd, kleine initiatieven, rituelen, nieuwe vormen, die van allerlei goeds hebben gebracht, maar misschien is het eerst genoeg ons te binnen te brengen dat God telkens opnieuw begint met ons, in ons, door ons heen, in deze wereld, deze tijd en dat we ons door dat besef laten dragen, weer laten openen, weer hoop opdoen. Want niet corona, maar kerst is het werkelijke verhaal van ons allemaal, een verhaal dat het houdt en ons draagt, door alle tijden heen.

Amen