Logo van de kerk

overweging in 2018 op 2 december

Overweging op 2 december 2018

Lezing Lucas 21: 25-31 en Openbaring 8: 1-5

Begin van het einde?

Weet u nog waar u was op 11 september 2001? Weet u nog waar u was, waar u mee bezig was en met wie u was toen u de eerste berichten hoorde over de vliegtuigen die de Twin Towers waren ingevlogen. Of toen u daar de eerste beelden van zag? En weet u nog wat u toen dacht en voelde?
Ik weet het zelf namelijk nog heel goed en ik denk dat dat voor velen geldt. Met zulke grote gebeurtenissen lijkt het wel alsof je dat automatisch opslaat in je geheugen. Ik was in die periode voor mijn studie in Latijns-Amerika en ik hoorde 's ochtends in de taxi onderweg naar college de eerste berichten en later die dag zag ik bij een bevriend predikantenechtpaar de eerste beelden op tv.
En wat ik ook nog heel goed weet is de eerste reactie die ik voelde, die ik dacht. Alsof er een soort oerangst werd aangeraakt, een unheimisch, onbestemd gevoel dat dit het begin van het einde zou zijn, de eerste van een reeks gebeurtenissen die uiteindelijk het einde van alles zouden betekenen, van de wereld, van mensen, van alles. En dan zit ik hier aan de andere kant van de wereld, ver weg bij iedereen, familie en vrienden vandaan, dacht ik er ook nog bij. Wat doe ik hier in vredesnaam?

Het was de eerste, en tot nu toe ook de enige keer dat ik even zo dicht bij een soort van basale angst was, die niet alleen mijzelf betrof, of de mensen om mij heen, maar een gevoel dat alles om mij heen, de hele wereld in één keer aan een zijden draadje hing.
Mijn ouders vertelden vroeger altijd het verhaal hoe een oude buurvrouw op een zinderende zomernacht in grote paniek dacht dat de Russen eraan kwamen, omdat de Shell oliepijpen aan het luchten was en dat zo'n onheilspellend geluid gaf. Wij moesten daar altijd wat om lachen, om haar reactie, maar nu ik er daar later aan terugdenk, vermoed ik dat zij misschien ook even zo'n zelfde soort ervaring had als ik toen in september 2001.
Al snel bleek natuurlijk dat, hoewel vreselijk genoeg, die gebeurtenissen in New York niet het begin van het einde waren en dan kun je het allemaal weer rationeel plaatsen, duiden etc. Maar wat mij achteraf wel verbaasde hoe snel je dan even bij een soort oerangst bent en hoe makkelijk je daar ook in meegezogen wordt. Alsof je zo alles waar je ooit in geloofde in één keer even kwijt bent, althans dat was mijn ervaring.

Ik moest eraan denken bij de teksten van vandaag. Zoals ik al zei donkere teksten waarin het zoeken is naar een lichtpuntje, in Lucas nog meer dan in het gedeelte van Openbaring, daar zit dat donkere meer in wat er aan vooraf gaat. Maar hoe dan ook beide teksten roepen zoiets groots, donkers, onheilspellends op als de gebeurtenissen van 11 september. In één keer sta je machteloos als mens, je hebt er part noch deel aan, er spoelen gebeurtenissen, machten en krachten groter dan jijzelf over je heen. En wie je ook bent, rijk, arm, invloedrijk of niet, er is niets dat je kunt doen, zo'n soort sfeer roepen deze teksten op. En zo zijn deze teksten uit Lucas en Openbaring ook vaak gebruikt. Om angst aan te jagen, om een dreigende toekomst te schetsen, ja zelfs om van God een dreiging uit te laten gaan over deze wereld.

Gods komst in het klein én groot

Maar zo zijn deze teksten nooit bedoeld, ze beschrijven niet iets wat ooit nog komen zal, een dreigende toekomst. Nee eerder beschrijven ze een door ons nu al ervaren dreiging, bedreiging van onze wereld, van de kosmos. Een bedreiging waar je meestal niet, maar soms ineens even dichtbij bent, als toen de ervaring op 11 september.
Deze bijbelteksten geven op hun eigen manier woorden en beelden aan de broosheid, kwetsbaarheid van onze wereld en alle leven daarop, ondanks alles wat we kunnen, en voor elkaar krijgen, ondanks ook alle grootsheid. Zoals er toen ten tijde van Lucas, van Openbaring machten en krachten waren die de wereld voor de mensen donker maakten: de vervolging van christenen, de oppermachtigheid van het Romeinse rijk, de verwoesting van Jeruzalem en de wanhoop over Christus' dood aan het kruis, zo zijn er ook nu om ons heen machten en krachten die ons somber maken over de toekomst, die ons doen twijfelen aan waar het toegaat met ons en onze wereld. Die ons doen afvragen of God zijn handen niet heeft afgetrokken van ons en onze wereld. 

Voor de één zullen het politieke machten zijn waar een dreiging van uit gaat, voor de ander de zorgen over het klimaat, voor weer een derde de macht van godsdiensten of ideologieën wereldwijd, hoe dan ook, allemaal machten en krachten waar je als mens schijnbaar machteloos tegenover staat, waar je geen grip op hebt, en die te groot zijn om te bevatten. En hoe ga je daar mee om? Hoe leef je daarmee? Sluit je er voor af, of ben je er juist mee bezig? En op welke manier ben je ermee bezig?
Beïnvloedt het je dagelijkse leven dat je leidt, word je er bang van of ben je bezig het te begrijpen, het te duiden om er grip op te krijgen? Hoe ervaar je sowieso de wereld om je heen, overheerst uiteindelijk het donkere of toch niet?
Toen er een jaar of wat vrij kort op elkaar aanslagen plaatsvonden in verschillende Europese steden, raakte ik daarover in gesprek met een goede vriendin en ik verwonderde me erover hoezeer het haar ook in haar dagelijkse leven beïnvloedde. Hoe ze er daadwerkelijk angstiger van werd, bezorgder, ook als ze onderweg was naar haar werk in Utrecht, of als ze met haar kinderen in Amsterdam was. Terwijl ik, ook al zag ik de ernst van alle gebeurtenissen net zo goed in, daar toch helemaal geen last van had. Was ik te goed van vertrouwen, te naïef, vroeg ik me af, onderweg terug in de auto na het etentje.

Terwijl wij ons in deze tijd van het jaar terugtrekken in onze huizen, ons richten op de kleine kring, het kleine licht, Gods komst in het klein, bepalen de bijbelteksten die al van oudsher bij deze tijd horen ons bij het grote plaatje, de grote vragen, het wereldwijde, het omvattende en hoe God, hoe ons geloven daarin een plek krijgt? Alsof de bijbel ons niet toestaat ons terug te trekken in onze eigen bubbel, in ons kleine leven. Wie uitkijkt naar Gods komst in het klein, in het weerloze van een kind, in het waardevolle in je eigen leven, die kan niet anders dan dat ook verbinden met grote perspectief, dat heel deze aarde de plek is waar God werkzaam is, bezig is.
Alsof de Bijbel ons niet toestaat onze ogen voor dat grotere plaatje te sluiten, hoe verleidelijk dat soms ook lijkt, ook in ons geloven, alsof het alleen maar gaat over God en mij, God en mijn leven en alles wat mij daarin bezighoudt. Dat is evenzeer van belang, maar kan niet losgezien worden van dat grotere geheel, de verbinding van God met heel onze wereld, met alle mensen die daar wonen.

Toen ik destijds in Nicaragua was, besprak ik met een goede vriend van daar het Koninkrijk van God en wat je daarvan verwachtte en ik verwoordde van twijfel, dat ik niet zeker wist hoe dat er allemaal uit zou zien. Ja, jij hebt makkelijk praten, zei hij toen, vanuit een leven in overvloed, welzijn en kansen. Vanuit mijn Nicaraguaanse context van armoede en lijden, is juist de belofte van het KvG waarin God scheve verhouding recht zal zetten een enorm houvast. Kortom, het gaat in geloven niet alleen over God en mij en mijn eigen leven.

Richt je op, hef je hoofd

Hoe zou je, alles in ogenschouw nemende, nog durven geloven dat er zoiets als een goede toekomst bestaat, dat het goed komt met ons en onze wereld, een nieuwe hemel en nieuwe aarde, zoals Openbaring beschrijft? Dat is niet iets wat valt te beargumenteren, daar begint geloven, daar begint het met ogen van vertrouwen, geloofsvertrouwen, Godsvertrouwen naar de wereld te kijken. Temidden van alle donkere scenario's schrijft Lucas één prachtige zin waarmee je vooruit kunt.

Wanneer dat alles staat te gebeuren,
richt je dan op en hef je hoofd, want jullie verlossing is nabij.

Dat is de bijbelse manier van kijken. Ook al lijkt het aan te gaan op een einde, ook al lijken de wereld en al haar mensen richtingloos, machteloos, tegenover alle harde krachten, van God uit gekeken gaat het aan op vrede, menselijkheid, verlossing, bevrijding, dus richt je op, hef je hoofd. Dichtbij het einde, welk einde dan ook, in je eigen leven of in het groot, er is altijd hoop, vertrouwen op een doorgang, een nieuw begin. Richt je op, hef je hoofd, dat is wat jij als mens kunt doen!

Bonhoeffer, Duits theoloog en verzetsman in de tweede wereldoorlog schreef hierover in zijn dagboek, zelfs in die donkere tijden:

Advent creëert mensen, nieuwe mensen.
Ook wij moeten met advent nieuwe mensen worden.
Hef uw hoofd,
van wie de blik strak op deze aarde gericht is,
u, die in de ban bent
van de gebeurtenissen en veranderingen op de oppervlakte van deze aarde.
Hef uw hoofd,
u, die u teleurgesteld zich hebt afgewend van de hemel,
Hef uw hoofd, wiens ogen zwaar zijn van tranen.
Hef uw hoofd,
u, wiens hoofd zich schuldbeladen niet opheffen kan,
hef uw hoofd want uw verlossing is nabij.
Er gebeurt nog iets anders
dan wat u dagelijks ziet, iets veel belangrijkers –
neem het waar, wacht
en er zal iets geheel nieuws over u aanbreken.

Advent creëert mensen, nieuwe mensen en wij mogen die nieuwe mensen worden, dus richt je op, hef je hoofd, kome wat komt, kome wie komt.
Amen

 

Luisteren naar: Geef licht, Stef Bos, geschreven voor Kerkinactie Advent 2018