Logo van de kerk

overweging in 2017 op Kerstmorgen

Overweging in 2017 op Kerstmorgen

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Kerst vier je samen, dat is wel zo’n beetje de rode draad die je in de afgelopen weken en zeker in de laatste dagen voor kerst overal tegen kon komen. Als je om je heen keek op tv, in tijdschriften en wat je hoorde in gesprekken dan kwam dat thema overal wel terug: kerst vier je samen. Ik dacht dat zelfs, als ik het me goed herinner, een paar jaar geleden het dé slogan was van één van de grotere supermarktketens in ons land en ook dit jaar zat het woord samen er weer groot in. Kerst vier je samen, met je familie, met je vrienden, met de mensen die jij hebt uitgenodigd of waar jij bent uitgenodigd om aan te schuiven.

In een filmpje dat de scholieren van de Heidevlinder maakten voor de kerstviering van vorige week was “samen” ook één van de meest gebruikte woorden, in antwoord op de vraag wat kerst voor de winkeliers van Zuidwolde betekende, kerst, dat is voor mij samen…etc etc. Zelfs Serious Request had het dit jaar als thema, “breng ze weer samen”, ouders met hun kinderen, want met kerst hoor je samen te zijn.

Een diep geworteld verlangen

Dat je dit overal terug hoort laat maar zien hoe diepgeworteld dat verlangen is bij ons mensen naar samen zijn, naar harmonie naar gemeenschapszin, naar - al is het maar één keer per jaar -zonder scheiding, zonder barrières, zonder dat er iets tussen je staat samen om één tafel te zitten, genieten, delen, in elkaars gezelschap zijn. Het is niet voor niets dat in de bijbel precies dit één van de prachtige visioenen van het Koninkrijk van God is, dat vergezicht dat mensen allemaal om één tafel zitten, ooit, toegestroomd vanuit alle windrichtingen, ongeacht herkomst, huidskleur of geaardheid. Je zou kunnen zeggen; met kerst nemen we alvast een voorschot op dat visioen, lopen we er al even op vooruit, doen we al even of dat waar is, want kerst vier je samen.

Tegelijkertijd is dat samen zijn, juist in de dagen van kerst allerminst vanzelfsprekend, of het is beladen, of gecompliceerd om welke reden dan ook. Juist door de grote nadruk op het samen zijn komen de relaties weer eens flink onder de loep te liggen in de familie of in je vriendenkring, iets wat niet altijd makkelijk of eenvoudig is. Eén van de veelbesproken kerstcommercials van dit jaar had als slogan Goed eten is samen eten, een filmpje waarin een meisje het uiteindelijk voor elkaar krijgt om haar gescheiden ouders met kerst samen aan tafel te brengen. Je begrijpt het verlangen, maar je weet tegelijkertijd ook voor hoeveel gezinnen dat ook deze kerst niet zal lukken.  

Of het samenzijn is onmogelijk omdat je in de afgelopen tijd iemand bent kwijtgeraakt, aan de dood of aan het leven. Of je zou wel samen willen zijn met anderen maar je weet niet zo goed met wie dan en hoe dan, hoe je dat voor elkaar krijgt. Of je komt er in één keer achter dat er bijzondere voorwaarden verbonden zijn aan dat samen zijn. Op een basisschool in Hellevoetsluis mochten kinderen wiens ouders de ouderbijdrage nog niet hadden betaald ineens niet meer aanschuiven aan het kerstdiner. Na enig aandringen bleek dit beleid toch niet zo verenigbaar met de kerstgedachte, bedacht de school achteraf, maar even waren ze wel uit de bocht gevlogen. Het samen-zijn met kerst als pressie middel om het geld binnen te halen, samen zijn niet als geschenk, als een gave, maar meer als een stok om mee te slaan, want stel je toch eens voor dat je er niet bij bent. En tijdens een kerstevent in Zwolle dat bedoeld was voor alle Zwollenaren samen, bleek dat degenen die zich in wilden zetten en wilden meewerken aan het event, dat zij er toch wel bepaalde overtuigingen, lees de christelijke, op na moesten houden, anders was er zogezegd geen plaats voor hen in de herberg, ongeacht welke goede reden ze ook konden hebben om er aan mee te willen doen. Samen, dat wel, maar dan alleen voor een exclusieve groep.

Kerst vier je samen,

dat is de rode draad telkens weer, maar om allerlei redenen blijkt dat niet altijd zonder slag of stoot te kunnen gaan tussen mensen en ligt er van alles op de loer wat dat kostbare maar ook o zo kwetsbare samen - zijn kan verstoren. Reden voor veel mensen om als een berg op te zien tegen die feestdagen en blij te zijn als in januari iedereen weer zijn eigen individuele gangetje gaat.
Toch kun je misschien wel zeggen dat in die sloganachtige zin van “kerst vier je samen” iets van een kern verborgen ligt van wat het kerstevangelie ons wil vertellen, vandaag gelezen uit het boek van Johannes en dan vooral in dat ene vers dat “ het woord mens is geworden en onder ons gewoond heeft”
Het wonder van kerst is dat God naar ons toekomt, dat het Woord, God zelf, neerdaalt in ons bestaan, dat Hij deel wordt van ons menselijke leven, dat God vlees – en - bloed wordt, mens zoals wij, zoals u en ik, en in alles van ons bestaan deelt en wat wij daarin meemaken, de mooie en ook de minder mooie dingen.
Wij worden niet aan onszelf alleen over gelaten, Wij zijn niet tot ons zelf veroordeeld als mensen, Ons leven is niet een gesloten cirkel, waarbinnen je voortdurend maar rondjes draait, maar sinds kerst licht er in onze menselijke werkelijkheid iets van Gods werkelijkheid op, sinds kerst kunnen we zeggen dat we in ons eigen leven iets van God kunnen bespeuren, want het woord is vlees geworden, het woord is mens geworden, ingedaald in onze werkelijkheid en het heeft onder ons gewoond.

Kerst vier je samen, maar belangrijker nog, het is ook het feest van het samen. Namelijk: van God en mens, samen. Van Gods goedheid die zich verbindt met ons en het lot van onze wereld, hoe onzeker en hoe donker dat soms ook lijkt het samen van Gods liefde, die zich laat naspeuren in de meest grootse momenten van onze liefde, maar ook in die momenten waar de menselijke liefde stukloopt. Het samen van Gods hoop die ergens verscholen ligt in onze hoop, maar ook daar waar wij wanhopen, waar er geen uitzicht meer lijkt. Het samen van Gods woorden die verweven raken met onze menselijke woorden, woorden waar leven in zit en licht, woorden die goed doen, woorden vol goedheid en waarheid, zoals Johannes dat zegt, maar ook woorden die klinken in de nacht, woorden die het verschil maken als wij woorden tekort komen. Een van de namen van het kind van Kerst is Immanuël, wat betekent: God met ons. En dat ons, dat mag je zo persoonlijk nemen als ieder van ons hier vandaag is. God met mij. Samen…

God heeft een ander invulling van samen

Kerst vier je samen, en het is ook het feest van samen, maar dan moeten we goed naar het verhaal luisteren, want al snel blijkt dat God er een andere invulling op na houdt van wat dat samen is, dan wij dat als mensen soms geneigd zijn te doen. Een onrustmakende en tegelijkertijd hoopgevende invulling van samen die al onze kringetjes, al onze mechanismes doorbreekt en overschrijdt.
Als God een plek, een onderdak zoekt in onze mensenwereld, dan verschijnt Hij op een plek, en aan mensen waar je misschien het minst snel samen mee zou willen zijn, een plek achteraf, in een arm gezin, in alle eenvoud en kwetsbaarheid, en waar nog wel wat af te dingen valt op de positie van vader en moeder. En als er al meer mensen bijkomen dan zijn het herders, mensen van het veld, mensen in het donker, met hen is God als eerste samen, precies daar wordt God vlees-en-bloed.

God gaat dus niet samen met een perfecte levenssituatie alleen, zoals die op alle manieren ons toe schittert uit bladen en commercials, maar voegt zich ook in onze gebroken werkelijkheid, met alle worstelingen die erbij horen, juist daar waar dat samenzijn op alle mogelijke manier onmogelijk lijkt. God begint in een situatie van kwetsbaarheid, van afhankelijkheid, hij begint in het klein, in een pasgeboren kind, zo als een ieder van ons ooit begonnen is, omdat geen mens op zichzelf alleen kan zijn, mens zijn we altijd samen. “Samen” betekent voor God ook niet alleen mensen van de eigen kring, of overtuiging, want degenen die na de herders binnenkomen in de stal zijn mensen van ver, de wijzen uit het oosten, mensen uit de wijde wereld, die vreemd, anders zijn ook met hen wil God samen zijn.

Kerst vier je samen en het is ook het feest van samen, van Jezus die samen wil zijn met mensen met welk levensverhaal dan ook, welke barsten en breuken dan ook, want Hij is gekomen met het verlangen te helen, te redden, en te verzoenen wat gebroken is in ons leven
Zoals het evangelie ons het kerstverhaal vertelt daagt het “samen” van God uit gezien ons menselijke samenzijn telkens weer uit, het samen van God is anders, ruimer, barmhartiger dan ons samen zo vaak is, het doorbreekt ons “voorwaardelijke” samen, het bevraagt onze openheid naar elkaar, het prikt onze gesloten vormen van “samen” door. Gods samen begint op de plek waar je het het allerminst zou verwachten, om vandaaruit uit te waaieren over de hele wereld en alle mensen.

Kerst vier je samen. En het ís ook het feest van samen, allereerst van God en mens samen, God, die ook in ons, in uw en mijn eigen leven een plekt zoekt, hoe het samenzijn met anderen er ook voor staat op dit moment, kerst vier je dus nooit alleen.
En als God het heeft aangedurfd God- met- ons te zijn, samen met onze wereld en werkelijkheid, dan geeft dat op z’n minst de hoop en de moed om het ook als mensen telkens weer samen te proberen, in alle bescheidenheid, in alle eenvoud, met alle gebrokenheid en grenzen maar toch ook zeker met iets van de gulheid, de liefde én barmhartigheid van God.

Amen