Logo van de kerk

overweging in 2017 op 31 december

Overweging in 2017 op 31 december - Oudejaarsdienst

1e lezing: Lucas 2: 22-40
Na deze lezing luisterden we het lied “De oude droom” van Paul van Vliet.
2e Lezing: Blijf het Verhaal vertellen –
Kerstboodschap 2017 Freek de Jonge

Blijf Het Verhaal vertellen

We trekken Het Verhaal
als ooit de Vlaamse primitieven
niet langer vol verlangen naar ons toe
We kunnen het redelijkerwijs niet meer geloven
Laten de oren hangen naar het consumptieve
Zijn de strekking moe

Daar komt het machteloos besef bij
na elk appèl op het geweten
je doet het toch nooit goed
Wijs laten wij ons door niemand maken
Woorden die ons moeten raken zijn versleten
en zo zakt de moed

We hebben geen behoefte meer aan vragen
waar we geen antwoorden op weten
en nog het minst van alles
zitten we te wachten op een preek
Maar wat blijft er over van een wereld
zonder geloof in goed en beter
Wat moet er worden van ons leven
als de geest ontbreekt?

Blijf Het Verhaal vertellen
De wereld kan niet zonder
en ieder pasgeboren kind
is behalve een mysterie
bewijs van het wonder
dat het leven steeds opnieuw begint

Overweging

Nu laat U, Heer, uw dienaar gaan in vrede…

xU ziet hier een schilderij van Rembrandt, het verhaal gaat dat het de laatste is die de grote schilder maakte. We zien een zeer oude Simeon die de jonge Jezus in zijn armen vasthoudt en in dit pasgeboren kind het licht en de bevrijding, de vertroosting van God voor zijn volk herkent en erkent.

Als je er zo naar kijkt, hoor je de oude Simeon bijna zachtjes het lied zingen dat nog altijd wordt gezongen aan het einde van de dag in kloosters overal ter wereld: Nu laat u, Heer, uw dienaar, in vrede heengaan…

Simeon kan nu gerust sterven, want hij heeft met eigen ogen gezien wat hem beloofd was en dat dat een ander soort “zien” is dan het gewone zien vertelt het schilderij door Simeon met halfgesloten ogen af te beelden, Simeon ziet meer dan er te zien is op het eerste oog.

Veel eerder schilderde Rembrandt het tafereel van onze evangelielezing ook al eens, toen was hij nog maar 25 jaar en toen schilderde hij er nog veel meer om heen, de verbaasde Maria, Jozef met de twee duiven in de hand, het offer dat de jonge ouders hadden meegebracht, een soort van hogepriesterachtige gestalte die zich over het tafereel heen buigt en omstanders die zwijgend toekijken naar het hele gebeuren vanaf de trappen van de tempel. Maar als Rembrandt dus op hoge leeftijd nog eens het tafereel schildert dan laat hij dat allemaal weg, alsof hij wil zeggen: hier alleen gaat het om, dit moment, dit beeld, de oude Simeon en het jonge kind, waar het licht uit straalt dat tot redding van allen zal zijn. Een latere leerling van Rembrandt schilderde er nog een gestalte bij op de achtergrond, een vrouw, misschien is het Hanna of het zou Maria kunnen zijn, maar als het aan Rembrandt had gelegen was het alleen bij de oude man en het kind gebleven.

Een veelzeggend gegeven is dat het schilderij nog niet helemaal af was, het was onvoltooid en dat zegt zowel iets over het verhaal als over Rembrandt zelf. Wat Simeon “ziet” is slechts een glimp van een belofte, hij ziet alleen maar het jonge kind maar wat dat kind teweeg zal brengen, hij zal het niet meer met eigen ogen zien, de belofte is nog onvoltooid. Wat Rembrandt misschien al schilderend ook zag, was zichzelf in die oude Simeon, aan de ene kant het besef dat veel in zijn leven misschien onvoltooid was gebleven, niet af, aan de andere kant ziet hij al schilderend ook het vertrouwen in zichzelf dat dit genoeg is om Simeon na te kunnen zeggen: Nu laat u, Heer, uw dienaar in vrede gaan. Alsof Rembrandt nu ook gerust kan sterven.

Een ‘klein’ verhaal…

Opnieuw wordt ons op deze zondag, net als op kerstmorgen een “klein” verhaal verteld, het bijzondere is dat er eigenlijk niets bijzonders aan is. We zien twee jonge ouders naar de tempel gaan om daar hun eerstgeborene te brengen en toe te wijden aan God, ze hebben twee duiven bij zich, het offer van armen, ze doen eigenlijk niets bijzonders, niets anders dan wat er van hen verwacht wordt. En dan horen we van twee oudere mensen die het jonge gezin tegemoet komen en ontmoeten. Ook dat is niets bijzonders temidden van de drukte van de tempel. Rembrandt schilderde dan wel dat alle omstanders er naar kijken, alsof ze meteen doorhebben dat daar iets buitengewoons gebeurt, maar als je het je voorstelt in de drukte van de tempel waar mensen komen en gaan, dan zou je je zomaar kunnen voorstellen dat dit tafereel verloren ging in de veelheid van alles wat daar gebeurde. Simeon en Hanna, twee mensen, trouw, gelovig en volhardend, maar zonder een spectaculaire godsverschijning, zonder absolute zekerheid. Het “enige” wat ze gedaan hebben is vast blijven houden aan de belofte van God, aan de verwachting van licht dat doorbreekt in het donker, aan de hoop van een nieuwe tijd, een nieuw teken dat God deze wereld en zijn mensen niet loslaat, niet laat varen dat zijn hand is begonnen. En op het moment dat Simeon Jezus in de armen neemt ziet hij de vervulling van die belofte, hij ziet het teken waarop hij gewacht heeft, ook al is het nog maar het begin, is het allemaal nog teer en kwetsbaar, is het allemaal nog onvoltooid, nog niet af.

Een klein verhaal, niet spectaculair, iets waar je zo aan voorbij zou kunnen lopen, en wat je niet zou herkennen en toch laat het evangelie het volle licht erop vallen, alsof Lucas wil zeggen: in dat kleine, onvoltooide, dat kwetsbare, daar is God te vinden, daar is Gods nieuwe begin, Gods redding voor de wereld. Er is een mooie regel van de zanger Leonard Cohen, die zegt: there’s a crack, a crack in everything, that’s how the light gets in, oftewel, in alles zit wel een barst, een breuk, in alles zit een onvoltooidheid, iets onafs, maar daar….daar komt juist het licht naar binnen, en niet in het perfecte, het volmaakte.

Tegenover alle grote verhalen van onze tijd…

Als je de afgelopen tijd keek naar de jaaroverzichten van het journaal, als je alle grote verhalen aan je voorbij zag trekken, alle grote vragen waar deze tijd ons voor stelt, zoals de vluchtelingenkwestie, het klimaat, de spannende politieke verhoudingen zowel wereldwijd als in ons eigen land, de enorme kloven tussen arm en rijk, tussen de enkelingen die geluk lijken te hebben in deze wereld en de velen die ernaast grijpen, dan kun je soms misschien wel afvragen wat tegenover al deze grote verhalen het kwetsbare, het kleine van het evangelie heeft in te brengen. Wat heeft ons wankele vertrouwen op Gods toekomst en zijn beloftes in te brengen tegenover al het wantrouwen dat je om je heen soms tegen komt? Wat stelt de trouw en volharding om hier samen kerk te zijn, daar mee bezig te zijn, je daarvoor in te zetten, ook met alle zorgen die je daar soms ook over maakt, wat stelt dat alles voor tegenover alles dat je zegt dat je er misschien maar beter mee kunt ophouden? Die worsteling proef je ook als je de woorden van Freek de Jonge leest, hoe hij verzucht dat we geen behoefte meer hebben aan het mysterie, dat we de oren laten hangen naar het consumptieve, dat de oude woorden versleten zijn geraakt, oude woorden die we redelijkerwijs al helemaal niet meer kunnen geloven?

Of hij daar nu helemaal gelijk in heeft of niet, herkenbaar is het zeker soms wel, om je heen of in jezelf, mensen die wegzakken in een soort verdoofde toestand waar geen plek meer lijkt te zijn voor verwondering, voor openheid, voor de ander, die jou iets te zeggen heeft of voor het mysterie. De koning citeerde in zijn kersttoespraak de 85-jarige choreograaf Hans van Manen die had gezegd: nieuwsgierigheid is voor de mensheid essentieel, en daarmee wilde hij, zo vermoed ik, ook aangeven hoe hij dat mist in onze samenleving, of zich daar in elk geval zorgen over maakt, dat mensen niet meer nieuwsgierig naar elkaar lijken te zijn, en zich terugtrekken in hun eigen veilige omgeving.

There’s a crack, a crack in everything, that’s how the light gets in…

Maar dan wordt ons op deze zondag een klein verhaal verteld waar Gods stralende licht op valt, de spotlight van boven, over een oude man die nieuwsgierig en vertrouwensvol is als een kind, ondanks zijn vele jaren van wachten en verlangen en hoe hij vervolgens slechts aan een glimp van de belofte genoeg heeft. Er wordt ons een verhaal over een schilder die ondanks zijn meesterkunst zijn laatste schilderij onaf durft te laten. En over een losgeslagen domineeszoon die ondanks zijn worstelingen vurig ervoor pleit Het Verhaal te blijven vertellen, over een koning die ondanks zijn ietwat stijve presentatie waardevolle woorden spreekt over “niet een breder ik, maar een groter wij”, en over een zanger die zingt van het koesteren van die ene oude droom, die ons meeneemt langs wegen van liefde.

Zelf ontving ik deze week een mooi kerstkaartje waarop geschreven stond, ‘Laten we maar weer vertrouwend 2018 ingaan’. Vooral dat maar weer vond ik mooi, je proefde er even de aarzeling of worsteling in van de schrijfster en dan toch overstag gaan, het vertrouwen het voordeel van de twijfel geven in je leven.

Kleine verhalen, kwetsbare momenten, tegenover alles wat voorbijtrekt in de grote wereld, maar het evangelie vertelt ons juist dat God hier telkens weer met ons begint. There’s a crack, a crack in everything, that’s how the light gets in…

Wat moet er worden van ons leven als de geest ontbreekt? schrijft Freek de Jonge. En hij schrijft geest dan met een kleine letter, ook in het interview daarna, maar ik hoor er Geest met een hoofdletter in, Gods Geest die in de kleine momenten en kleine verhalen ons leven telkens weer openbreekt en perspectief geeft, die ons hoopvol laat zijn, die ons niet laat wegzakken in verdoving, decadentie of gevoelens “dat het toch allemaal geen zin heeft…” Simeon voelt die Geest op hem rusten, vertelt het verhaal, op het moment dat hij het kind in zijn armen ontvangt en hij laat het moment, hoe klein ook van grote betekenis zijn!

Dat wens ik u dan ook toe, of u nu terugblikt op het oude jaar of vooruitkijkt naar het nieuwe jaar, dat u in kleine waardevolle momenten, in kleine kwetsbare verhalen Gods Geest herkent en dat u die momenten hoe klein ze ook zijn niet gering acht in betekenis, dat ze richting geven en moed en hoop. En dat u zich toevertrouwt aan de verhalen over dat ene kind, ons geboren, dat God in alles zal laten zien. Blijf dat verhaal aan elkaar vertellen…

Dat God ons daartoe mag zegenen en behoeden.
Amen