Logo van de kerk

overweging in 2017 op 3 december

Overweging 3 december 2017

Lezing: Marcus 13:31-36
1e advent 2017

Als je geen cadeautjes verwacht…

Ik wil vanmorgen beginnen een anekdote te vertellen zoals ik die deze week van een collega hoorde. Een verhaal over een schaakwedstrijd van een aantal jaar geleden. Ik heb helemaal geen verstand van schaken of die wereld, maar de schakers onder ons zullen het verhaal misschien herkennen. Het verhaal dat mijn collega vertelde ging over een schaakwedstrijd tussen de regerend wereldkampioen, de Noor Carlssen, en zijn tegenstander, de Indiër Anand. Deze twee speelden een beslissende wedstrijd en op een gegeven moment maakt de Noor een blunder. Iets wat zeer ongewoon voor hem was, want hij stond erom bekend dat hij altijd solide en geduldig speelde. Het spel stond ervoor zoals hij helemaal graag wilde! Maar nu maakte hij een blunder en het was de kans voor de Indiër om op voorsprong te komen en uiteindelijk de partij te winnen. Maar….Anand zag het niet. Terwijl alle commentatoren het onmiddellijk doorhadden, zag de speler die erboven opzat het niet. Hij deed een minder sterkere zet, de partij eindigde in remise en hij verloor uiteindelijk de match.
Zoals gezegd, ik heb geen verstand van schaken, maar het gaat vooral even om wat de Indiër na de wedstrijd als commentaar gaf: Als je geen cadeautjes verwacht, dan zie je ze niet. Met andere woorden, als je tegen Carlsen speelt, hoef je er niet op te rekenen dat je iets cadeau krijgt. Daar is hij de speler niet naar. Maar nu gebeurde dat wel en Anand…die zag het niet.

Als je geen cadeautjes verwacht, dan zie je ze niet.

Vandaag begint de tijd van advent en daarin gaat het om verwachting, en de beginvraag van vanmorgen was wat die verwachting dan is. Het commentaar van de Indiër geeft een mooie aanleiding om daar over na te denken.
Als je iets niet verwacht, dan zie je het niet.
U herkent het vast wel, hoe je vaak alleen dat ziet of hoort, wat je al had verwacht, of al kent, of wat je al van tevoren had bedacht. Je merkt het soms in gesprekken, hoe mensen datgene alleen horen wat ze zelf willen horen, of alleen datgene horen wat ze van die ander verwachten te horen, op grond van het beeld dat ze van iemand hebben. Of dat de dingen gaan zoals je verwacht dat ze zullen gaan, Self-fulfilling prohecy noem je dat. Omdat je verwacht dat iets zal gaan zoals het zal gaan, zie je niet meer wat er werkelijk gebeurt, de kleine verrassingen, de openingen naar iets nieuws, iets anders, de ongedachte mogelijkheden.
Het geeft natuurlijk houvast om te weten waar je aan toe bent, waar je op kunt rekenen bij iemand of bij iets, maar soms kan dat je ook in de weg zitten, want …als je geen cadeautjes verwacht, dan zie je ze ook niet.

Hoe zal ik U ontvangen?

Om die verwachting gaat het in de tijd van advent, dat je werkelijk zo open en ontvankelijk bent, dat je het onverwachte verwacht, dat je ruimte hebt voor het onbekende, het nieuwe, het ongedachte. Je zou kunnen zeggen, dat is de gelovige, zoekende houding waarin we ons oefenen in de tijd van advent, maar die voor het hele jaar een zinvolle geloofshouding kan zijn, dat je open bent om het zo te zeggen “voor waar God je kan verrassen.”Dat klinkt misschien heel groots en verheven of vroom, je zou ook kunnen zeggen dat het te maken heeft met werkelijke aandacht voor wie of wat je voor je hebt, dat je dat niet al vastlegt in je eigen beelden, verwachtingen, meningen etc. Want…als je geen cadeautjes verwacht, dan zie je ze ook niet.

Het voorbeeld van de schaakwedstrijd laat maar weer even zien hoe moeilijk dat voor ons mensen is.
Paul van Tongeren, de filosoof die hier een aantal jaar geleden te gast was, zegt daarover dat wij vaak veel te snel en te vaak geneigd zijn om het leven te maken zoals we denken dat het zou moeten zijn, terwijl het ook goed zou zijn, zegt hij, om ons te oefenen in het ontvangen wat er te ontvangen is, wat anderen aan je geven, wat er aan je gebeurt, wat je zelf niet had kunnen bedenken. Want dat is juist wat het leven de moeite waard maakt, zinvol.
Maar het is ook spannend, er hoort een stuk onzekerheid bij, je hebt het niet in de hand, wat er dan komt, dat is nog voor je verborgen en onbekend. Toen Paul van Tongeren te gast was, gaf ik bij de opening als voorbeeld wat we leerden bij onze colleges homiletiek, oftewel preekkunde. Natuurlijk is het van belang, leerden wij van onze docent, om je eerst goed te verdiepen in de bijbeltekst, misschien deze zelfs te vertalen, alle achtergronden te leren kennen etc. Maar er komt een moment dat je dat alles even helemaal los moet laten, de schöpferische Pause, werd dat met een mooi Duits woord genoemd. De scheppende pauze. Dat is het moment dat je de ruimte geeft, creëert in jezelf. Of nog beter gezegd, dat je Gods Geest de ruimte geeft om te waaien, inspireren, je op verhaal te helpen, zonder dat jij al van tevoren hebt ingekleurd wat er komt en wat je er van had verwacht, gedacht, of bedacht. En dat is spannend, want je weet niet wat er komt, en wat dat met je zal doen en waar het je brengt.

Deze houding kan je toepassen op het maken van een preek, maar ook op heel veel dingen in het leven, Op een ontmoeting, en hoe je daarin naar de ander kijkt. Of hoe je naar jezelf kijkt. Je kunt het toepassen op je geloof, hoe beleef je dat, als een vaststaande zekerheid, met dingen die je weet, vindt, die moeten of is er ook de mogelijkheid dat Gods Geest je kan verrassen?

Wees waakzaam

Daarover gaat het als we ons oefenen in de adventstijd in verwachting, in openheid, in wachten op de Komende, de komst van Christus. Daarover gaat het in die lezing die we hoorden uit het evangelie als Jezus oproept tot waakzaamheid. Wees waakzaam, zegt hij meerdere malen. Hij gebruikt daarbij dreigende beelden in het stuk daarvoor, die vaak door mensen zijn opgevat als tekenen van het einde der tijden, maar eerder beschrijven die woorden van Jezus beeldend wat er toch al gebeurde bij de vervolgde en onderdrukte gemeentes van de vroege kerk, bij die eerste christenen. En temidden van die donkere tijden roept Jezus op om waakzaam te zijn, open te blijven voor het nieuwe, het ongekende, voor de kleine tekenen van het koninkrijk Gods dat dichterbij komt, voorbode van de Mensenzoon die komt in macht en luister. Wees waakzaam…zegt Jezus, maar ook klinkt daar in door, wees hoopvol, heb vertrouwen, durf je over te geven.

Het is misschien wel het moeilijkste, maar ook het meest eigene aan het geloven, het onverwachte durven te verwachten, het onbekende, het ongedachte, daar alert op zijn, waakzaam. Het is de rode draad in alle bijbelverhalen, hoe al die mensen die we tegenkomen in die oude verhalen op weg durven gaan door een vreemde, maar vertrouwde stem. Hoe ze een opening zien, waar alles zich lijkt te sluiten, hoe ze soms tegen de klippen op geloven en volhouden, hoe ze zich durven over te geven aan wat werkelijk op hun afkomt, in plaats van wat ze toch al hadden ingecalculeerd, bedacht binnen hun eigen mogelijkheden. Dat is advent, komst betekent dat, toekomst ook, maar er zit ook het woord advena in verscholen, vreemdeling betekent dat, dat wat nieuw, ongekend, ongedacht is en naar je toekomt. Als je geen cadeautjes verwacht, dan zie je ze niet, maar als je er waakzaam op bent…

Misschien is dat een mooie oefening voor deze komende tijd, deze openheid, deze houding, dat je degene die je altijd op een bepaalde manier inschat, waardeert, weer eens werkelijk ontvankelijk, open tegemoet treedt. Dat de manier waarop je altijd geneigd bent te reageren op iets of iemand, dat je dat nu eens achterwege laat, en dat je God de kans geeft op zijn eigen, ongedachte manier dichtbij te komen in jouw leven, want hij komt…dat is zeker.

Amen