Logo van de kerk

overweging in 2017 op 25 juni

Overweging 25 juni 2017

Lezingen: Mattheus 6: 9-13, Micha 6:8 en Lucas 22: 39-43

Het heeft de Here God volstrekt niet behaagd…

Ik wil vanmorgen beginnen met een gedicht. Een gedicht dat ingaat op van die tragische gebeurtenissen waarvan anderen zeggen: het is de wil van God en waarbij het aan nabestaanden soms zo ook wordt gezegd: ja, het is de wil van God en je moeten eigenlijk leren zeggen: uw wil geschiede.
Kurt Marti, Zwitsers theoloog en dichter, komt daar tegen in opstand en dicht het volgende.

Het heeft de Here God
volstrekt niet behaagd
dat Gustav E. Lips
door een verkeersongeval stierf

ten eerste was hij te jong
ten tweede voor zijn vrouw een fijngevoelige man
ten derde voor zijn kinderen een vrolijke vader
ten vierde voor zijn vrienden een goede vriend
ten vijfde zat hij vol plannen.

waar moet het nu heen zonder hem?
waar is zijn vrouw zonder hem?
wie speelt er met zijn kinderen?
wie vervangt een vriend?
wie heeft er nu de nieuwe ideeën?

het heeft de Here God
volstrekt niet behaagd
dat sommigen van jullie dachten
dat Hem zoiets zou hebben behaagd

In naam van hem die doden opwekte,
in naam van de dode die opstond:
wij protesteren tegen de dood van Gustav E. Lips

Scherp zet Marti neer wat die bede Uw wil geschiede kan oproepen. Dat er tragische gebeurtenissen zijn, die verklaard worden met deze woorden, dat het Gods wil was en dat je je daarin maar moet schikken. Toen de brand in het café van Volendam had plaatsgevonden, ontstond er een hele discussie in de krant, omdat een pastoor had gezegd in de kerk: God wil dit niet, de dood van zoveel jonge mensen. Ongetwijfeld wilde hij de nabestaanden troosten door hen te laten weten dat God deelde in hun verdriet.
En dan denk ik ondertussen aan de moeders in Nicaragua, die naar eigen zeggen juist troost vonden in de woorden dat het Gods wil was dat hun zonen jong gestorven waren in de revolutie, omdat ze anders misschien later aan de drank of aan de drugs waren geraakt. Het troostte hen dat er tenminste één iemand was die de zin begreep van al hun verdriet.
Toen er een Turks vliegtuig neerstortte in de polder bij Schiphol, zei één van de overlevenden: het was Gods wil dat ik bleef leven, waarop Jeroen Pauw meteen vroeg: was het dan ook Gods wil dat de anderen stierven? En je merkte hoe ze helemaal vastliepen in dat gesprek.

Maar tijdens ons voorbereidingsgesprek riep de bede ook andere verhalen op, bijzondere, mooie, persoonlijke verhalen over hoe er in een moeilijke situatie een ongedachte uitweg, een doorgang was gevonden, of beter gezegd: ontstaan of hoe iemand had ervaren opnieuw een kans gekregen te hebben in het leven, nadat hij heel dicht bij de dood was geweest of hoe er mooie, goede dingen kunnen gebeuren in het leven,
waar je zelf nooit meer op gerekend had, maar waarvan je achteraf zegt: het moest zo zijn, dit is zo mooi, zo’n geschenk zo heeft God het voor mij, voor ons gewild.

Allemaal voorbeelden die laten zien hoe persoonlijk en hoe divers deze bede ervaren wordt, hoe we als mensen aan het zoeken zijn, en soms aan het worstelen wat je bij die bede voor moet stellen. Wat je er over kan zeggen, hoe je op een of andere manier iets kunt zeggen, of ontdekken, aanvoelen wat God met je wil, van je wil, wat het betekent als we bidden: uw wil geschiede…in het Onze Vader.
En botst dat altijd met wat wij willen, of juist niet? Want, zo werd opgemerkt, zijn we niet juist door God gemaakt als verantwoordelijke, vrije wezens, met de mogelijkheid te kiezen tussen goed en kwaad, tussen zegen en vloek?

Niet geschiedt, niet geschiedde, maar geschiede…

Het is allereerst, om die bede te begrijpen, goed om precies te lezen wat er staat. Geschiede uw wil, als in hemel ook op aarde. Dat is de meest letterlijke vertaling, zoals die in de NB staat. Er staat dus niet, Uw wil geschiedt, gebeurt op aarde, zoals dat vaak begrepen wordt, in de tegenwoordige tijd. Dat Gods wil al geschiedt, gebeurt zoals het er op aarde aan toe gaat. Er staat ook niet: Uw wil geschiedde, met dubbel d,alsof wat Gods wil is terug te redeneren is in wat er gebeurd is. Er staat: Geschiede uw wil, met andere woorden, als een uitroep, als een wens, een diepgevoelde passie,
laat toch wat U wil gebeuren…
als in hemel ook op aarde…
Daar zit precies de beweging die de spil is in het Onze Vader, dat het gelijk het in de hemel is, zo ook op aarde wordt, dat de beweging wordt gemaakt van Gods werkelijkheid naar onze werkelijkheid, dat de aarde steeds meer op de hemel gaat lijken, op hoe God het leven voor zich ziet.

Dat is de spil van, het keerpunt van het hele Onze Vader, gelijk in de hemel alzo ook op de aarde. Daarvoor worden er drie zaken genoemd die bij Gods werkelijkheid horen: Zijn Naam, zijn Koninkrijk en zijn Wil,
Daarna worden er drie dingen genoemd die op onze werkelijkheid slaan: ons dagelijks brood, onze omgang met schuld en vergeving en met beproeving en kwaad. Maar de spil, datgene waar alles om draait in het hele gebed is Dat die werkelijkheid van ons dichter bij Gods werkelijkheid komt, en andersom, meer hemel op aarde.
In dat licht wordt die wil van God gezet, daar is Gods wil op uit, uiteindelijk.

Laat uw wil toch gedaan worden, staat er in de Nieuwe bijbelvertaling,
Thy will be done, bidden de Engelsen. Wanneer het zo vertaald wordt, dan is de wil van God niet alleen iets wat over je heen komt als mens, maar ook iets waar je tegelijkertijd actief in betrokken bent, waar je deel aan kunt hebben, waar je je voor in kunt zetten, je open voor kunt stellen.

Het gaat om relatie

Maar daarmee komen we bij een tweede lastige vraag: hoe weet je dan wat God wil? Bij Micha wordt het als een vanzelfsprekendheid gebracht, alsof het helemaal duidelijk is:
Mens, je weet toch wat de Heer van je wil, Niets anders dan recht doen, trouw betrachten en nederig de weg te gaan van je God.
Maar in de weerbarstige praktijk van het leven kan dat nog voor eindeloos veel dilemma’s zorgen. Gods wil ligt niet als een pasklaar antwoord klaar voor iedere situatie, als een dictaat dat overal en altijd gelijk is, ook niet door bijbelteksten erbij te halen. Waar mensen al te duidelijk claimen te weten wat God van ze wil, daar moet het misschien wel eerder gewantrouwd worden. Dominee Wim van der Zee schreef in zijn boekje ‘Met open ogen, over het Onze Vader’ hierover het volgende, ik wil daar een klein stukje van voorlezen:

Het gaat om relatie,
een relatie met een God die we allereerst kennen uit de verhalen,
met name uit het verhaal van Jezus zijn Zoon.
Met die God ga je om.
Je luistert naar de verhalen,
je probeert te bidden,
je wilt Hem leren kennen,
je stelt je open.
En daar ben je een heel leven mee bezig,
Met alle ups en downs.
Uit die relatie ontstaat een gevoeligheid
voor wat God met je wil, van je wil.
Niet als een wet die je voorgeschreven wordt,
maar als een weg die Hij met je gaat, die je met Hem gaat.
Van daaruit kies je, beslis je en je hoopt dat het goed zal zijn.
En je doet het in alle bescheidenheid.
En het is niet alleen je eigen relatie.

Je deelt die met anderen, met een gemeente.
We hebben die anderen hard nodig om tot een keuze te komen,
tot beslissingen die verantwoord zijn.
Het hoeft geen eenzaam avontuur te zijn,
gesprek en overleg horen bij het vragen naar Gods wil.

(p. 45/46 uit: Met open ogen, W.R. van der Zee)

Het gaat om relatie, bij die bede van Uw wil geschiede. Relatie tussen jou en God én tussen jou en anderen die ernst willen maken met die beweging van het Onze Vader, dat hemel en aarde steeds dichter bij elkaar komen.
Uw wil geschiede…
Laat wat U wil toch gebeuren.
Soms is het een uitroep, een kyrië, een hartenkreet om Gods ontferming, omdat we ons machteloos voelen tegenover alles wat er gebeurt om ons heen, en bij God niet weten wat wij er aan of ertegen kunnen doen. Maar dan toch over de situatie heen reiken met die bede naar dat perspectief, dat gebeuren mag wat God voor ogen heeft, wat God wil met deze wereld, met ons mensen. Een tegelijkertijd is het een bede die niet buiten ons om mag gaan, die ons soms misschien iets kost, iets van ons vraagt om ergens bewust voor te kiezen, die misschien onszelf onder druk zet, en onze belangen, onze primaire reactie, onze eerste ingeving. Zoals dat in iedere relatie gebeurt waarmee je werkelijk ernst maakt.

Het uitkijkvenster van Jezus

Jezus is op weg gegaan met de spil, het uitkijkvenster van het Onze Vader voor ogen, gelijk in de hemel zo ook op aarde. Met dat perspectief voor ogen heeft Jezus ervoor gekozen om Gods wil te doen, niet passief als een mens die uiteindelijk lijden moest ondergaan, maar actief, betrokken, vol vertrouwen dat die wil van God hem de weg zou wijzen, als een kompas naar een aarde die op de hemel gaat lijken.

Jezus is op weg gegaan om die beweging van de hemel naar aarde helemaal voluit te leven, helemaal gestalte te geven. En toen Hij aan het einde van zijn weg, bad: Niet mijn wil, maar uw wil geschiede was dat niet om te zeggen dat God het lijden van Jezus zou willen, maar een bede van Jezus uit om kracht dat hij tot aan het einde vast zou blijven houden aan het perspectief van hemel op aarde, aan liefde voorbij de dood, aan trouw tot het uiterste, ondanks alle machten en krachten die hem daarin tegenwerkten en die hem juist van dat perspectief af wilden brengen.

Er is een mooie uitspraak, ik dacht van Luther, die zegt: We moeten bidden alsof alles van God afhangt en werken alsof alles van ons afhangt, die twee dingen komen samen in de bede: uw wil geschiede, het is een bede van verlangen van ons naar God en tegelijkertijd ook een bede van verlangen van God naar ons, dat wij ons openstellen voor zijn wil, zijn welwillendheid. En ergens in midden hopen we elkaar te vinden, God en mensen, hemel en aarde.

Amen