Logo van de kerk

overweging 12 juli 2020

Overweging 12 juli 2020

Lezing Matteus 11: 25-30

Geliefde mensen van God, gemeente van Christus
Als ik niet beter zou weten, zou ik denken dat de heren en dames van het leesrooster, zoals dat voor de kerken wordt opgesteld door het jaar heen, het speciaal zo hebben uitgekiend. Juist déze tekst van Jezus op het rooster zetten voor alle naar vakantie erlangende dominees die met een uiterste inspanning nog hun laatste preek op papier trachten te krijgen.

Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn

en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. Dat klinkt dan als muziek in de oren, die rust waar Jezus over spreekt. En natuurlijk niet alleen voor dominees maar voor een ieder die in deze tijd vermoeidheid ervaart, of gebukt gaat onder last of zorgen… ik zal jullie rust geven.
Afgelopen maandag las ik in een column in de NRC dat we niet moeten onderschatten wat de coronacrisis heeft gedaan met ons brein en daaraan gekoppeld onze vermoeidheid. Uit je gewone routine zijn, telkens moeten improviseren, zorgen om je gezondheid of die van je geliefden, of over je baan, of over de toekomst en of er een tweede golf komt, het zorgt dat onze adrenalinekraan net wat verder open staat dan normaal, wat ons een stuk vermoeider maakt dan anders.

Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn onder lasten gebukt gaat, dan zal ik jullie rust geven, zegt Jezus, woorden die tijdloos zijn en misschien wel één van de belangrijkste drijfveren verwoorden wat mensen zoeken en hopen te vinden als het gaat om God, om geloven: rust vinden temidden van al het woelen van de wereld, van je leven, van je innerlijk.
Met Pinksteren zongen allerlei kerken samen een lied waarin ze hun gezamenlijke geloof beleden, met als titel: U geeft rust. Van baptist, tot oud-katholiek, van pinkstergemeente tot oosters orthodox, dit was waar ze het allemaal over eens waren: God geeft rust, door alle tijden heen. U kunt het lied nog naluisteren via het internet.

Het is tegelijkertijd iets ongelooflijks wat Jezus hier zegt…

gedurfd en groots, hij spreekt met gezag en stelt het zonder omhaal. Werkelijke rust zullen jullie vinden. Het hangt er niet vanaf of je wel goed zoekt, want mét dat Jezus de woorden spreekt, is de rust al naar je toegekomen. Het hangt er ook niet vanaf of je deze rust wel waardig bent, of dat je jouw eigen onrust de baas bent, want waar Jezus van spreekt is rust die gevonden wordt temidden van de onrust, vrede temidden van de onvrede Telkens kun je terugkeren, naar die woorden van Jezus, woorden met gezag.

Maar wat is dan zijn geheim,

wat maakt dat hij dit durft te zeggen. Een nieuwe gedachte, een nieuwe leer? Nee, het gaat verder dan dat. Leer van mij, zegt Jezus, het gaat om wie hij is, in heel zijn wezen, heel zijn, leer van mij want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Of zoals de Naardense bijbel vertaalt: leer van mij dat ik zachtmoedig ben en nederig van hart. Het gaat Jezus dus niet om een of ander nieuw inzicht, godsbewijs, of vernieuwende kennis van de schrift, wat je bij hem moet leren ja het gaat hem zelfs niet om de leer over een nieuwe praktijk, een nieuwe manier van leven, nee, hij roept mensen als allereerste op zich te openen voor zijn zachtmoedigheid, en zijn nederigheid, of misschien mooier gezegd, bescheidenheid/ eenvoud. En daarin verwijst Jezus tegelijkertijd verder dan zichzelf alleen, want als hij spreekt over de intieme verbondenheid tussen Vader en Zoon, dan betekent Jezus’ zachtmoedigheid en toewijding dat het God zelf is die zich zo wil openbaren, zo onder mensen wil zijn.

Mens uit één stuk

Als ik zou vragen eens iemand te noemen van wie u veel geleerd heeft, wie zou dat voor u, voor jou zijn? Een ouder, een vriend, broer of zus, iemand die bij toeval in uw leven kwam, op jouw weg? En als ik dan zou vragen wat u nu precies van deze ene geleerd heeft, dan durf ik er bijna om te wedden dat het zal gaan om iets wat niet los van die persoon verkrijgbaar is, maar dat het gaat om iets wat met iemands wezen, iemands zijn verweven was, wat jou op een spoor heeft gezet, heeft geholpen of bemoedigd.
Ik moest zelf denken aan degene bij wie ik vorig jaar tijdens mijn studieverlof een reeks aan geloofsgesprekken voerde, geestelijke begeleiding wordt dat genoemd. Het bijzondere van haar vond ik dat zij werkelijk was, én uitstraalde, wat ze verwoordde, dat dat samenviel. Ik leerde niet de laatste inzichten van de theologie, we bespraken niet de zin of onzin van bijbelverhalen, of de beste kneepjes van het domineesvak. Het was vooral de manier waarop zij mijn geloofsvragen, mijn zoeken en inzichten ontving, verwelkomde, aandacht gaf en ze vervolgens aan mij teruggaf, waar ik het meest van ‘leerde’.

Mildheid is een goed woord om haar begeleiding te beschrijven en dat was precies wat ik ‘leerde’ van haar, dat ging niet buiten haar persoon om, was niet los verkrijgbaar. Het viel met haar samen, was authentiek, én het verwees tegelijkertijd naar iets of Iemand groters, sporen van God, laten we maar zeggen.
Zo stel ik me voor wat Jezus bedoelt met die woorden: leer van mij, zoals ik leer van de Vader, in zachtmoedigheid en nederigheid van hart. Zo wordt er naar jou gekeken, zo wordt er met jou omgegaan, zo mag je met anderen, en met jezelf omgaan. Oftewel, dat is een juk dat zacht is en een last die licht is.

En toch is dat blijkbaar niet een weg die we vanzelfsprekend gaan…

Hoezeer we er ook naar verlangen, toch is er ook iets dat ons de andere kant optrekt. In het gedeelte dat in dit hoofdstuk aan deze woorden voorafgaat wordt dat treffend aan het licht gebracht. Het gaat daar over het managen van de verwachtingen die de mensen hebben ten opzichte van Jezus, van Johannes, van de wonderen van Jezus en ten diepste wellicht van henzelf. Als Jezus ten tonele is verschenen, is het allereerst Johannes die aarzelt: bent u degene die komen zou? En als het om Johannes gaat, prikt Jezus haarscherp door de teleurstelling van de menigte heen, ze hadden méér van hem verwacht.

En als het om de wonderen van Jezus gaat, blijkt dat de mensen er nauwelijks van onder de indruk zijn. Alsof ze zich afvragen: Is dit nu alles? Is het deze mens die ons alles over God zal vertellen? Die de wereld zal veranderen? Mij zal veranderen? Alsof het niet genoeg is, te klein, te kwetsbaar, te fragiel is het, hoe Jezus onder de mensen verschijnt. Met zijn zachtmoedigheid en eenvoud.
Dan voelt het beter om ergens houvast aan te hebben, zoals de wet, regels, richtlijnen, meningen en standpunten. Goed bezig zijn, binnen de lijntjes blijven, punten verdienen in je geloof, voor God, net zolang totdat het een last wordt die niet langer op te brengen is, die te zwaar wordt om te dragen, oftewel, een juk waar je niet meer onderuit komt.

Als Jezus het heeft over wijzen en verstandigen voor wie de dingen van God verborgen blijven, dan is dat met een kritische ondertoon bedoeld naar degenen die zó ermee bezig zijn: als je maar dit gelooft, dat doet, je hieraan houdt, en dit zegt, ja, dan doe je het goed, dan zit je goed, ook al ga je eronder gebukt als mens.
In Jezus’ tijd was die kritiek gericht op de schriftgeleerden en farizeeën, maar in elke tijd, ja zelfs in onszelf is die houding te bespeuren en zo wordt geloven iets wat meer om je eigen systeem draait dan wat je dichterbij God brengt.

Zo klein, zo eenvoudig is het…

leer van mij, zegt Jezus, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Je wendt je niet tot iets, maar tot iemand, tot iemands zijn, Christus’ gezindheid, zoals het ergens zo mooi in de bijbel staat, laat dat onder ons heersen. Dat geeft rust, een rust en vrede die niet een eindpunt is, van al je inspanning en zwoegen, maar het beginpunt, het startpunt.
En als het u te groot, te abstract, te ver weg is, om die woorden toe te passen op Jezus zelf: leer van mij, wend je dan tot iemand dichterbij van wie je dat ‘leert’, zachtmoedigheid, eenvoud, mens uit één stuk zijn. Ik weet zeker dat u zo iemand kent en dat u erop mag vertrouwen dat daardoorheen iets van Gods nabijheid en Christus’ gezindheid zichtbaar wordt.

Amen