Logo van de kerk
Home / Dominee / Overdenking

Overdenking

Eerder gehouden overwegingen vindt u hier

Overweging 1 december 2019

Inleidende woorden op de lezing

In deze adventszondagen gaan we luisteren naar Micha uit Moresjet. Micha heeft als profeet de roeping om de mensen te houden bij Gods droom van recht en vrede op deze wereld en omgekeerd ons er ook op te wijzen waar we die droom in de kou laten staan, waar we het recht en de vrede van Gods toekomst verkwanselen. Een profeet is dus per definitie een buitenstaander en vertolkt vaak een boodschap die de mensen niet graag horen, die bedoeld is om mensen wakker te schudden.
We lezen vandaag Micha 2 waarin de profeet zich behoorlijk druk maakt en ik zou u als luistervraag willen meegeven: Waar maakt Micha zich zo druk over? Wat wil hij als profeet aan de kaak stellen?

Lezen Micha 2

Overweging

Platteland – stad

Wie komt er wel eens in de stad? Wat valt je op? Waar verwonder je je over? Waar erger je je aan? (Reacties van gemeenteleden)

Stad – platteland

Omgekeerde beweging, we gaan even van de stad naar het platteland, de ervaring die u/ jullie misschien wel herkennen, je gaat op vakantie naar een land aan de rand of buiten Europa,  het zijn nare woorden maar om het even te schetsen, landen van de 2e  3e wereld, je hebt bepaalde verwachtingen, maar als je in de stad aankomt, op het vliegveld, station oid, dan valt het eerlijk gezegd allemaal wel mee, er is een vliegveld, station, er rijden taxi’s, er zijn hotels, openbaar vervoer, winkels etcetera. Pas als je dan de drukte van de stad achter je laat, als je werkelijk meer het platteland opgaat, dan zie je de keerzijde van het leven in de stad, armoede, tekort aan voorzieningen, de achterkant van de medaille, de steen die opgetild wordt en waar wat verborgen was zichtbaar wordt.
Voorbeeld van de snelweg, in Cuba of Nicaragua, die 15 kilometer buiten de hoofdstad gewoon stopte, tot die tijd een prachtige vierbaansweg, maar ver genoeg buiten het zicht van de stad, in één keer de overgang naar een stofweg.

Een plattelandsjongen in de stad

Stad – platteland, platteland – stad, beetje gechargeerd, beetje cliché, soms ook te zwart -wit neergezet, maar het helpt wel om te begrijpen wat er vanmorgen daar met Micha gebeurt. Micha uit Moresjet, een plattelandsjongen uit een dorpje in de buurt van Jeruzalem, een profeet, een buitenstaander die ongegeneerd zijn mond opentrekt en heel dat leven in de stad Jeruzalem met alles wat er gebeurt, en alles wat haar inwoners doen snoeihard afbrandt, bekritiseert en aan de kaak stelt. En vooral richt hij zijn pijlen op degenen die aan de touwtjes trekken, die aan de macht zijn, de leiders, de grootgrondbezitters, en de broodprofeten (degenen die de macht naar de mond praat voor hun kostje)

Waar maakt hij zich druk over? Heeft u het gehoord? En onthouden? Ik noem een paar:
Willen ze een veld? Ze roven het.
Willen ze een huis? Ze nemen het.
Jullie ontnemen kinderen voor altijd hun luister
waarmee Ik hen heb bekleed.

Micha benoemt precies de punten die nog altijd het verschil maken in een mensenleven, wereldwijd gezien. Kun je rechtmatig wonen op een eigen stuk grond, of word het zonder pardon van je weggeroofd door degenen bij wie de macht ligt in deze wereld? Ben je veilig in je eigen huis, heb je een dak boven je hoofd in normale menselijke omstandigheden, of woon je met veel te veel mensen in één huis, of onder erbarmelijke omstandigheden, afhankelijk van de grillen van een huisjesmelker.
En kinderen die voor altijd hun luister ontnomen wordt, ook dat is ondanks alles wat er veranderd is tussen Micha’s tijd en de onze, nog niet anders, als we denken hoe kinderen worden ingezet in oorlog, arbeid of slachtoffer zijn van misbruik en op die manier voor altijd hun luister verliezen. 

Zie de wereld om ons heen
Zie de leugen die regeert
Zie de ongeleide leiders
Zie hun volk dat crepeert

Micha ziet op het platteland de gevolgen van de macht van de elite in de stad en hij wil de mensen van Jeruzalem daarvoor de ogen openen, hij laat de keerzijde zien, hij tilt steen op, hij brengt wat buiten het gezichtsveld van de stad was geraakt weer vlak voor hun neus.

Hou op met dat gepreek

De reactie van de stadsbewoners is akelig herkenbaar, griezelig actueel, Jongen, waar maak je je nou zo druk om? Houd toch op met je gepreek, met je geprofeteer. Komt er nooit een eind aan die beschimpingen? Ja natuurlijk gebeuren die dingen en weten we ook wel dat het niet goed is en ja het zou anders moeten, maar zeg nou zelf, wat kan ik eraan doen, dat gaat me echt boven de pet, en morgen moet ik weer aan het werk, ik moet mijn kinderen ophalen, ik wil dit weekend Sinterklaas vieren en moet nog inkopen doen en laten we het in deze donkere dagen voor kerst een beetje gezellig houden, een beetje positief.
Ja, ook zelf bespeur ik zo’n stem in mij die liever deze passages in de Bijbel overslaat omdat de thema’s die worden aangesneden te groot, te massief, te ver buiten mijn bereik liggen.

Maar is nu juist dat niet precies waarom een profeet als Micha zo tekeer gaat? Tegen de berusting, tegen het je terugtrekken in de eigen cocon en alles buiten je gezichtsveld maar te laten? Het is verleidelijk om die profeet dan maar voor gek te verklaren, en te luisteren naar de broodprofeten, die je zeggen dat God hoe dan ook zijn wereld niet loslaat, en ons hoe dan ook vergeeft, en onvoorwaardelijk met zijn liefde bij ons en deze wereld blijft.

Ik stak mijn kop onder de grond
Maar de haan die bleef maar kraaien
Alsof hij zei: je moet iets doen
Om een verschil te kunnen maken

Micha zet al die overtuigingen ver God die ons nooit loslaat, en de belofte van heil en de zekere toekomst van recht en vrede onder spanning. Micha wrijft zout in de wonden. Hij schampert: wees er maar niet zo zeker van, dat God voor je instaat, dat je niks zal overkomen, dat het allemaal wel weer goed zal komen. En de geschiedenis zal hem in het gelijk te stellen.
U moet weten, Micha trad op als profeet in een tijd dat het noorden van Israel en de hoofdstad Samaria al onder de macht van de Assyriërs viel, en dat de bovenlaag van de bevolking, laten we zeggen, de stadse elite, was weggevoerd in ballingschap, en misschien waren er wel vluchtelingen uit Samaria in Jeruzalem aangekomen met hun horrorverhalen, dus er hangt al dreiging in de stad, en toch gaat alles door. Heel dat leven met alles erop en eraan, de mensen leven door alsof er niks aan de hand is, ze willen doorleven alsof er geen vuiltje aan de lucht is, in hun eigen bubbel.
Het is moeilijk je eigen ondergang voor te stellen als je het nog niet om je heen ziet, maar ruim een eeuw later overkomt Jeruzalem ook wat Samaria en het noorden van Israel al overkomen is, de elite, de bovenlaag van de bevolking wordt weggevoerd in ballingschap en juist de mensen aan de onderkant, die te lijden hadden onder deze bovenlaag blijven achter in het beloofde land. Geschiedenis en profetie loopt dwars door elkaar.

En waar is God dan?

Is God hier degene die de broodprofeten zeggen dat hij is, degene die altijd weer het lot ten goede keert, hoe dan ook, wat wij ook doen? Is God degene die zoals Micha zegt een kwade tijd over zijn mensen zal brengen en zich uiteindelijk teleurgesteld afwendt? Heeft God zich allang teruggetrokken van deze wereld, omdat er sinds Micha’s tijden nog niets veranderd lijkt te zijn?
Aan het einde van dit hoofdstuk komt God aan het woord, waarin het beeld wordt geschetst van hoe God als een herder de mensen bij elkaar brengt, als schapen in een omheining en hoe Hij een bres in de muur slaat en voorop gaat als een koning, als aanvoerder van een lange stoet mensen.
Zie je, zou je kunnen zeggen, wat er ook gebeurt, God verzamelt zijn mensen en brengt hen thuis uit de ballingschap, naar een toekomst van heil, maar ook zou je kunnen zeggen: Zie je, God verzamelt zijn mensen en gaat hen juist voor náár de ballingschap, God trekt mensen mee in zijn beweging van radicaal breken met heilloze manieren van leven, tegen de hoge prijs van het achterlaten van het beloofde land, van thuis.

Ik moest zelf denken aan hoe een zwarte moeder ooit vertelde hoe ze als daad van wanhoop was verhuisd uit hun eigen wijk, om haar zoon te redden van drugs, bendes en geweld, een hoge prijs maar de enige manier om radicaal te breken, ze sloeg een bres in de muur van die gevangenschap en ging voorop.

Het spannende en mooie in deze tekst is dat waar en wie God is hier uiteindelijk in het midden blijft en dat is volgens mij precies waar het om gaat, we kunnen niet zonder de belofte van heil dat God uiteindelijk zijn droom van recht en vrede zal voltooien, ons thuis zal brengen uit de ballingschap van deze wereld, gevangen als we zijn in nog steeds hetzelfde onrecht, de oorlog die maar doorgaat, maar als het onze blik versmalt, ons terug doet trekken in onze cocon, dan is daar die andere kant, die profetische kant van Micha. Die beweging van God die ons wil meetrekken in zijn slipstream, om - ook als het onszelf niet aangaat - toch telkens weer te zoeken naar waar we het verschil kunnen maken, waar we licht kunnen geven in deze wereld.

Je kunt verdrinken in cynisme
Alsof het toch niets uit kan halen
maar in de verte schijnt een ster
die de richting kan bepalen   
En Hij geeft licht
Geeft licht
Voor een uitweg uit het donker
Voor wat er vaak niet is.

Amen