Logo van de kerk
Home / Dominee / Overdenking

Overdenking

Overweging 21 januari 2018

Gemeente van onze Heer Jezus Christus

In het leven en in de kunst moet men elke dag opnieuw beginnen,

aldus de schrijver Louis Couperus. Het is deze weken “de maand van de spiritualiteit” u heeft er misschien wel iets over gelezen of gehoord, ook in Zuidwolde en bij ons in de kerk zijn er verschillende activiteiten. Het gaat in deze thema-maand over “opnieuw beginnen”, over een nieuwe start maken, een schone lei. Ik lees op de website dat het gaat over jezelf herpakken, jezelf vernieuwen, de zaken compleet anders kunnen en durven benaderen. Een nieuwe start maken vergt moed, maar kan voor iedereen nuttig zijn. En even verderop staat er… Lang niet iedereen gelooft in de kracht van een compleet nieuwe start. Zonde, want wie opnieuw begint vergeeft zichzelf voor zijn gemaakte fouten en creëert daarmee nieuwe kansen. Door te falen leer je en groei je. 

Dat juist dit thema gekozen is voor de maand van de spiritualiteit zegt wellicht iets over hoe door veel mensen in onze samenleving het leven ervaren wordt, misschien soms ook wel door onszelf. We doen wel alles wat er van ons verwacht wordt, we lopen de paden af die bij het leven horen, er is eigenlijk geen reden om te klagen, maar ondertussen kan er soms iets knagen: Is dit het nu? Had ik het me zo voorgesteld? Leef ik wel echt? Of is er ook nog iets anders mogelijk? Maar wat dan en hoe dan? Er zit ook het zoeken achter naar wat betekenis geeft aan je leven, wat je leven zinvol maakt, wat je vervult. Vind je dat in het leven dat je leidt of moet je een keer helemaal opnieuw beginnen?
Of is het beter daar niet aan te beginnen, zoeken naar een nieuwe start en kun je beter zeggen dat dit het is waar je het mee moet doen, de ooit genomen afslagen, de keuzes die je leven een bepaalde richting in hebben gestuurd, de dingen die je zijn overkomen?
In het leven en in de kunst moet men elke dag opnieuw beginnen.
Dat is mooi gezegd, maar hoe doe je dat, opnieuw beginnen? Kan een mens dat werkelijk? Loslaten wat er gebeurd is en jezelf een nieuwe kans geven? Draag je je verleden niet altijd met je mee?  Neem je jezelf niet overal mee naar toe? Hoe groot het verlangen ook is om soms helemaal overnieuw te beginnen, is dat eigenlijk wel mogelijk voor een mens? Waar moet je het zoeken, en bij wie?

Op zoek naar een nieuw begin?

In Nikodemus herkennen we vandaag zo’n zoeker. Hoewel hij alles in zijn leven voor elkaar heeft als vooraanstaande Farizeeër in Jeruzalem, zijn status, zijn inkomen, zijn religieuze overtuigingen en ideeën, is er toch iets wat er bij hem knaagt, iets dat maakt dat hij niet tevreden is. Alsof er een onderstroom van onrust is die hij overdag behoorlijk onder controle weet te houden maar die ’s nachts de kop opsteekt en rond gaat spoken in zijn hoofd. Op een nacht is hij er niet langer meer tegen bestand.

Nikodemus wilde niet gezien worden, wordt er vaak gezegd, daarom ging hij in de nacht naar Jezus. Dat zou kunnen, maar misschien is het ook omdat de nacht het moment is, waarop je even niet binnen de lijntjes hoeft te blijven, binnen je vastomlijnde identiteit, binnen het beeld dat je van jezelf hebt en dat je voor anderen hoog wilt houden. In de nacht gaan je angsten én je verlangens met je aan de haal, in de nacht lig je maar te woelen en krijgen je dromen de overhand. In de nacht kun je soms radicale besluiten nemen, waar je overdag dan weer voor terugdeinst. Zo’n nacht is het voor Nikodemus en hij stapt zijn huis uit om op zoek te gaan naar Jezus.

Hij heeft namelijk gehoord van het water in Kana dat in wijn veranderde, van het gewone leven van eten, slapen en ploeteren dat plotseling een goddelijke glans kreeg bij deze Jezus, en dan niet een beetje, zuinigjes, slechts voor enkelen maar overvloedig voor iedereen die er maar van wilde drinken, als een bron die mensen bij het echte leven bracht. Hij heeft gehoord hoe deze zelfde Jezus de vastgeroeste handels- en offerpraktijken op het tempelplein in één keer met een heilige woede heeft weggevaagd, om van de tempel weer een huis van gebed te maken, een huis voor zijn Vader. Wat is het geheim van deze rabbi? vraagt Nikodemus zich af, waar leeft hij uit en waar leeft hij voor? Wat is dat koninkrijk van God waarover hij de mensen vertelt.
Rabbi, zo begint Nikodemus wat formeel en beleefd, wij weten dat u een van God gezonden leraar bent, want geen mens kan de tekenen doen die u doet als God niet met hem is.

Wij weten… dat is de taal van iemand die nog een beetje op een afstand wil blijven, iemand die spreekt namens de groep, en zich misschien daar ook wel achter wil verschuilen. Nikodemus wil wel weten wie Jezus is, maar hij wil zichzelf nog even buiten de kijker houden. Zoals Jezus wel vaker doet, draait hij het perspectief 180 graden om, hij gaat niet in op wat Nikodemus over hem zegt, hij gaat niet mee in een of andere theologische discussie, maar hij houdt Nikodemus meteen een spiegel voor waarin hij zichzelf kan zien. Waarachtig, ik verzeker u: alleen wie opnieuw geboren wordt, kan het koninkrijk van God zien.
Jij komt hier om te ontdekken wat mijn geheim is, Nikodemus, jij komt hier om te ontdekken wat de bron is waaruit ik leef, jij loopt vast in je eigen leven en komt hier nu bij mij om opnieuw te beginnen, ik zeg je: alleen wie opnieuw geboren wordt kan het koninkrijk van God zien, het goede leven proeven, leven uit de bron waar ik uit leef. Daar gaat het om, dat je opnieuw geboren wordt!

Het is alsof Jezus Nikodemus in één keer doorgrondt, glashelder doorziet met welk verlangen, welke vraag Nikodemus bij hem is gekomen, misschien nog eerder dan dat Nikodemus dat bij zichzelf doorheeft. Terwijl hij nog wat formeel, aarzelend en op afstand begint, raakt Jezus meteen de kern, wil je deel hebben aan het leven dat ik leef, deel hebben aan de bron waar ik uit put, deel hebben aan het koninkrijk van God, dan moet je opnieuw geboren worden, daar gaat het om.
Het is eigenlijk zoals het vers vlak voor dit gesprek zo mooi zegt: Niemand hoefde Jezus iets over de mens te vertellen, want hij wist zelf wat er in de mens omgaat.

“Opnieuw beginnen” is “opnieuw geboren worden”

Dat is eigenlijk wat Jezus tegen Nikodemus zegt, en dat lijkt hetzelfde maar toch is dat het niet. Als het om opnieuw beginnen gaat, dan is dat iets wat vanuit de mens gaat, vanuit wat ik zie, bedenk, presteer doe en laat. Dan hangt het af of ik het volhou, of niet, of het mij brengt wat ik ervan had gehoopt. “Opnieuw geboren worden ” zoals Jezus zegt, dat is niet iets wat je zelf doet, maar wat aan je gebeurt, net zoals je eigen geboorte, je doet er zelf niets voor, het overkomt je. Opnieuw geboren worden, het woord dat er staat voor “opnieuw ” kan ook worden vertaald met “van bovenaf ”. Er is een beweging van de andere kant voor nodig, je wordt geraakt, er waait een frisse wind ineens zie je de dingen anders, beleef je het anders, zonder dat je het zelf kan verklaren, je het zo had bedacht, of er zelfs naar gezocht.

Bij het tv-programma Jacobine op zondag ging het vorige week in het kader van de maand van de spiritualiteit over bijna dood ervaringen en de mensen die erover vertelden die lieten zien hoe overrompelend die ervaring voor hen was geweest, zomaar, plotseling, werden ze totaal anders in het leven gezet, een totale reset, zei iemand, opnieuw geboren.

Je moet van bovenaf geboren worden, uit water en Geest, zoals Jezus het zegt, en dat is niet iets wat je af kunt dwingen, dat is niets iets dat je in een stappenplan kunt gieten, dat is niet iets wat je bereikt door jezelf te herpakken, of de dingen anders durven te benaderen, het overkomt je, want de Geest waait als de wind en niemand waarvandaan hij komt of waarnaartoe hij gaat.

Er wordt opnieuw begonnen met ons…

Wat vertelt ons dit verhaal nu in onze zoektocht en ons verlangen naar wanneer we opnieuw willen beginnen? Wat vertelt het ons als we onszelf herkennen in die knagende onrust die net als bij Nikodemus ’s nachts de kop opsteekt, en als we twijfelen of we wel werkelijk toekomen aan de zin van ons leven. Hebben we dan iets aan de woorden van Jezus? Misschien dit. Dat we nooit het vertrouwen verliezen dat er een beweging van de andere kant komt, dat de Geest naar ons toekomt, dat God op ons betrokken is, dat we Jezus zelf kunnen herkennen in de mens die op ons pad komt. Opnieuw beginnen door je te concentreren op jezelf en je prestaties is onbegonnen werk, want je blijft draaien om je eigen as, je sluit jezelf op en af. Opnieuw beginnen zoals Jezus het verwoordt, door opnieuw geboren te worden, dan gaat het erom dat er iets op je toekomt, woorden van genade, liefde, vrede en vergeving. Dat er Iemand op je toekomt die tegen je zegt: er wordt van je gehouden, je wordt niet vastgepind op je daden en verleden, je bent niet overgeleverd aan jezelf alleen, ik zie je staan, ik weet wat er in je omgaat.

Wanneer we dat ervaren, die beweging van de andere kant, wanneer dat waar wordt voor onszelf, dan worden we opnieuw geboren, van bovenaf geraakt, dan mogen we weten dat niet wij opnieuw beginnen maar dat er opnieuw wordt begonnen met ons, dat God telkens opnieuw begint met ons en dat dat niet van onszelf afhangt. Dat brood en wijn daar vandaag voor ons de tekenen van mogen zijn. In Jezus’ naam,

Amen.

Eerder gehouden overwegingen vindt u hier