Logo van de kerk
Home / Nieuws / Bubbelonië

Bubbelonië

x

Buitenissige bonussen bij een pensioenfonds? Onmogelijk!

Peter Henk Steenhuis

BUBBELONIË We trekken ons terug in onze veilige bubbel. Verliezen we het vermogen elkaar te begrijpen en te bereiken? In een serie columns reist journalist Peter Henk Steenhuis langs de grenzen van onze taal op zoek naar de grenzen van onze werelden. Vandaag: bonus.

Echt gebeurd is geen excuus, stelde schrijver Gerard Reve ooit. De werkelijkheid is veel te ongeloofwaardig om als uitgangspunt te dienen voor fictie. Stel dat je een roman zou schrijven over een adviseur bij een pensioenfonds, die buitenissige bonussen in de wacht weet te slepen. Onmogelijk, zou de lezer denken. Ook al zou het waar gebeurd zijn, schrijver, maak er een bankier van. Wij, de lezers, geloven niet dat er zo met onze oudedagsvoorziening gesold wordt.

Te bizar

De vuistregel van Reve lijkt soms zelfs geen excuus voor de krant. Ik had het bericht over de 2 miljard die pensioenfondsen vorig jaar betaalden aan ‘prestatievergoedingen voor fondsbeheerders’ wel gelezen, maar het was te bizar om er lang over na te denken. De ongeloofwaardigheid ervan drong pas tot mij door, toen ik een dag later in Trouw een lezersbrief las van Ger Becker Hof: “Meer dan 2 miljard aan bonussen hebben vooral de grote pensioenfondsen betaald aan allerlei beleggingsadviseurs (…) Waarom worden die adviseurs niet ingeschakeld op basis van no cure, no pay?”

Twee miljard? Dat kan niet. Ter vergelijking: het kabinet trok vorig jaar een half miljard extra uit voor leraren, en er was toch heel wat water door de Rijn gestroomd, voordat dit bedrag op tafel kwam.

De krant erbij gepakt. Getal bleek te kloppen, ook andere kranten maken er melding van. Het  kan allemaal nog veel gekker. Die 2 miljard aan bonussen voor vermogensbeheerders is “bijna een kwart van alle kosten die pensioenfondsen in 2017 maakten. (…) een toename van 32 procent. ABP, het pensioenfonds voor de overheid en het onderwijs, en Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) betaalden het meest: 75 procent van alle prestatievergoedingen was voor rekening van de twee grootste pensioenfondsen in Nederland.”

Financiële prikkels

Wist u dat ‘bonus’ in het Latijn oorspronkelijk ‘goed’ betekent, zoals in het Franse ‘bon’? Later kreeg je voor die goede prestatie een ‘extraatje’ of een ‘meevallertje’, meestal aan het einde van het jaar. Hetzelfde woord ligt ten grondslag aan bonnefooi, maar ook aan benefiet - wie op de bonnefooi naar een benefietconcert gaat, geeft meestal niet heel veel uit.

Is er met deze bonussen niet wat vreemds gebeurd? Voorstanders van bonussen voeren meestal allerlei financiële prikkels aan: topmannen leveren uitzonderlijke prestaties, zij hebben een groot afbreukrisico, zonder bonus wordt er talent weggekaapt. Het vreemde is dat bij een wanprestatie zelden een boete wordt opgelegd – toch een woord dat in het woordenboek in de buurt staat van bonus.

Socioloog en filosoof Bas van Stokkom gelooft meer in morele argumentatie om de bonussen te fileren. In Trouw zei hij: "Vanuit het publieke belang bezien lijken de tegenstanders van bonussen over betere papieren te beschikken (…) Als topmanagers zich volledig identificeren met bonussen krijgen ze een geloofwaardigheidsprobleem. Burgers geloven niet dat ze zich interesseren voor het wel en wee van de samenleving. Die managers zijn eigenlijk disloyaal, ze voelen zich niet verplicht aan de gemeenschap en ze manoeuvreren zich aldus buiten de samenleving.”

Rijke delinquenten

Van Stokkom sprak hier over topbeloningen bij bankiers. Dat kennen we, en over het publieke belang daarvan wordt veel gediscussieerd. Maar het publieke belang van pensioenfondsen staat toch buiten kijf? Al bijna acht jaar geleden waarschuwde Van Stokkom voor ontbinding. “Burgers worden wantrouwend en cynisch. Waarom, vragen zij zich af, zou ik me inspannen als die lui geen hart hebben voor de samenleving? Er ontstaat een ontbindingsspiraal die de maatschappelijke solidariteit ondermijnt.”

Bas van Stokkom bestempelt dit soort mannen in bonus niet als grote graaiers, dat is te makkelijk; hij spreekt van 'rijke delinquenten en arme burgers'. “De term delinquent wijst namelijk ook op onverbondenheid, de-linken." Kortom, ze missen een band met de samenleving.

Onder de titel 'Welkom in Bubbelonië' neemt Peter Henk Steenhuis wekelijks woorden onder de loep. Lees de eerdere columns terug op www.bubbelonie.nl.